

ਫ਼ੌਜ ਲੜਦੀ ਲੜਦੀ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਈ। ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ ਉੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਹੇਠ ਬਰੂਦ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਬਰੂਦ ਨੂੰ ਫਟਾਉਣ ਲਈ ਪਠਾਣ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੌਕਾ ਤਾੜ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਲੀਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਗ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵੱਡਾ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਰੁੜ੍ਹ ਪਏ ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਘੜੀਸ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਖੱਡ 'ਚ ਰੇੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਏ। ਨਲੂਏ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮੀਰਪੁਰੀਆ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਭਾਲਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਕੋਈ ਉੱਘ ਸੁੱਘ ਨਾ ਲੱਗੀ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਦਰਖਤ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲੱਥ-ਪੱਥ ਪਏ ਸਨ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ, ਮਰ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਨਢਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾੜੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇਹ ਭਾਣਾ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਞ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਸਿਰੀਕੋਟ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਖਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਦ ਸ਼ੇਰਿ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਇੱਕੇ ਦਮ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਨਲੂਆ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਘੁਮਾਇਆ ਫਿਰਾਇਆ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇਖ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤਿਅੰਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ।
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗੁਜਰਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਉਣ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰੀ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਆਪਣੇ ਨਾਇਬ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮੀਰ ਪੁਰੀਏ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਗਏ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹਜ਼ਾਰੇ 'ਚ ਹਾਲਾਤ ਫਿਰ ਐਸੇ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਤੇ ਉਰੇ ਪਰੇ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰ ਪੂਛਾਂ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਤਾਰੀਨ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਨੇ ਸਿਰੀਕੋਟ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਬਾਗੀਆਂ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਲਈ ਸਿਰੀਕੋਟ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਦੋਸਤ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪਕੜਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਬਗਾਵਤ