

ਬਦਲੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਦਈਏ? ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸੋਚ ਲੈਣ ਦਿਉ, ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਿਉ"। ਖ਼ਾਨ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਜਾਹੋ-ਜਲਾਲ ਅਤੇ ਰੋਅਬ-ਦਾਬ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਇਤਨਾ ਦਹਿਲ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਕੇ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ।
ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਨੇ ੧੮੨੮ ਵਿੱਚ ਕਟੋਚੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਕਾਬੂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਜਹਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭੜਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਰੇਲੀ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ੧੭੮੬ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਮੱਕੇ-ਸ਼ਰੀਫ਼ ਹੱਜ ਤੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਇਸ ਦਾ ਬੜਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਸੱਯਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜ ਆਸ਼ਾ (ਭਾਵ ਉਹ ਸੱਯਦ ਹੈ, ਹਾਜੀ ਹੈ, ਗਾਜੀ ਹੈ, ਖਲੀਫਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਹਾਦੀ ਹੈ) ਕਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮੌਲਵੀ ਵੀ ਇੱਕਠੇ ਕਰ ਲਏ। ਇਹਨਾਂ ਮੌਲਵੀਆਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਧਨ ਮਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਜਹਾਦ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ। ਇਹ ਵੀ ਸੁਨੇਹੇ ਸੱਯਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏ ਕਿ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਾਨੂੰ ਕੰਡੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਭ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਡਾ ਕੱਢਣ ਵਗੈਰ ਪਠਾਣ ਸੁੱਖ ਦੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਸੌਂ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਮੁਜਾਹਿਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਸੱਯਦ ਨੇ ਇਸ ਜਹਾਦ ਲਈ ਧਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਵੀਰ ਨਾਇਕ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ' ਦੇ ਪੰਨਾ ੬੪ ਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬਰੇਲੀ (ਯੂ.ਪੀ.) ਦੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਵਾਬ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੱਡੇ ਕਾਜ਼ੀ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ਤਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੇ ਜਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਇੱਟ ਨਾਲ ਇੱਟ ਖੜਕਾਈ ਤਾਂ ਸੱਯਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਬਦਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਬਾਕੀ ਕੁਝ ਨੱਸ ਕੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ, ਬਰੇਲੀ ਆਦਿ ਥਾਈਂ ਜਾ ਵਸੇ ਸਨ।