ਹਜ਼ਾਰੇ ਅੰਦਰ ਨਲੂਆ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਆਪਣੀ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਵਰਨਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾਂ ਦੇ ਹਾਕਮ (੧੯੨੨-੧੯੩੭) ਵਜੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜੰਗਾਂ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਾਲ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਜੰਗ ਤਾਂ ਬਿਗੜੀ ਹੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਾਲਤ, ਆਮ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਬੁਰਛਾਗਰਦੀ, ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਅਸੰਭਵ ਸੀ।

ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰ

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ੧੨ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਦੀ ਉਪਜ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ (ਵਾਰਸ) ਤਕੜਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਜੱਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਪਜ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਸਰਦਾਰ ਨਲੂਆ ਨੇ ਵੱਡੇ ਅਲਾਟੀਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖੋਹ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਵੰਡ ਵੀ ਇਸ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਮਾਲੀਆ ਦੇਵੇਗਾ ਉਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੰਞ ਖ਼ਾਲੀ ਪਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਖੇਤੀ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਵਾਧੂ ਉਪਜ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਗੋਦਾਮ ਵੀ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਉਪਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਪਾਣੀ ਲਈ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਮੇਂ ਹਰੀਪੁਰ ਲਾਗੇ 'ਰੰਗੀਲਾ' ਨਾਮੀ ਨਹਿਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁਦਵਾਈ। ਇਸ ਲਈ ਦੌਰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ