ਇਹਨੂੰ ਓਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਿਆ ਜਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ, ਤਦੇ ਉਹਨੂੰ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾ ਸੁਣਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।"

“ਪਰ ਮਿਤੀਆ ਕਾਰਾਗਾਨੇਵ," ਪਿਸਤਰੂਗਾ ਨੇ ਝਬਦੇ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਜੇ ਮੈਂ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਾਪਦਾ ਏ ਕਿ ਡੈਨਿਊਬ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਏਸ ਜੱਟ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣਾਨ ਉੱਤੇ ਤੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਏਂ "

"ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ।"

"ਕੀ ਤੂੰ ਓਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਪੁੱਛ ਲਈ ਏ ?"

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਝੱਟ ਪਿਸਤਰੁਗਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲਿਆ। "ਵਾਸਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਦਾ ਮੈਂ ਏਥੇ ਆਇਆ ਵਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਝ ਗਿਆ ਵਾਂ । ਅੱਜ ਤੱਕ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਬੜੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਰੱਖਿਆ ਏ। ਤੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਂਦੇ ਰਹੇ ਨੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਗੋਰਖ- ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉਲਝੇ ਰਹੀਏ। ਆਮੀਨ! ਤੇ ਓਧਰ ਉਹ ਏਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਬੇ-ਖਟਕੇ ਚਲਾਦੇ ਰਹਿਣ।"

ਕਾਰਾਗਾਨੋਵ ਗੁਣਗੁਣਾਇਆ

"ਸ਼ੇਰ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ,

ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਉਹ ਆਪ ਲੱਭਦਾ ।"

"ਬਿਲਕੁਲ," ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਗੱਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, "ਏਸ ਲਈ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਰਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸਤ ਏਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਏਸੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਏ ਇੰਜ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਲ ਉੱਠਣਗੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਯਕੀਨੀ ਏ। ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਵਾਂ ? ਜਦੋਂ ਵਕਤ ਆ ਗਿਆ ਮੈਂ ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਢੱਠੀ-ਕੰਢੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਜਾਂਗਾ..."

"ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਣਗੇ, ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਤੇਰੀ ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਰੋਂਦੀ ਰਹੇਗੀ ."

"ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ। ਪਰ ਜੇ ਜਿੱਤ ਸਾਡੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਕੌਣ ਜੰਮਿਆਂ ਏ ਮੈਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣ ਵਾਲਾ ?"

"ਕੀ ਮਤਲਬ ਏ ਤੇਰਾ ? ਜੇ ਜਿੱਤ ਸਾਡੀ ਹੋਈ! ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।"

"ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਵਾਸਿਲੀ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਏ। ਜੋ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਏ ਇਨ-ਬਿਨ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਏਂ। ਅਖ਼ੀਰ ਗੁਲਾਮ ਉੱਠ ਪੈਣਗੇ, ਮਾਲਕਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਣ ਦੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ- ਉਹ ਓਸ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤੇ ਫੇਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ, ਕੰਨ ਨੇ।