ਏਨੇ ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤੀ ਕੁਝ ਸੰਗਦਿਆਂ ਸੰਗਦਿਆਂ ਨਵੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਲਾਲ ਟਾਈਲਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਚਿੱਟੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹਦੇ ਬਾਹਰ ਨਰਗਿਸ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ: ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਬਨਫ਼ਸ਼ੀ ਰੰਗ ਦਾ ਖੇੜਾ।

"ਕੀ ਤੂੰ ਏਥੇ ਬੜੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਏਂ ?"

"ਨਹੀਂ ਬਹਾਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਡੋਡੀਆਂ ਪੈਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ। ਮੈਂ ਏਥੇ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਹਾਰ ਲਈ ਤਾਂਘ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੀ ?"

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ, "ਹਾਂ ਪਰ ਇੰਜ ਸੋਚਣ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ... ਵਕਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨੇਮ ਸੇਤੀ ਹੀ ਲੰਘਣਾ ਏ, ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਇਹਨੂੰ ਤਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਤੋਰ ਸਰਦੀ ..."

''ਤਾਂ ਫੇਰ ਉਹੀ ਚਿਰ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ ਏ ਤੈਨੂੰ?"

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਹਾਮੀ ਭਰੀ। "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਸਕੇਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਸੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਾਪੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਏ ਸਾਥੀ ਬੋਰੀਓਜ਼ੋਵ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਏਥੋਂ ਮਾਸਕੋ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸੀਂ ਬੇੜੀ ਰਾਹੀ ਆਏ।"

"ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਈ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਏਂ?"

"ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਈ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਇਆ ਏ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਦੇ ਏਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਹੁਣ ਜੋ ਏਥੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਏ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੁਨਰ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਦਕਾ ਉੱਸਰਿਆ ਏ। ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੇਅੰਤ ਮੈਦਾਨ ਵੇਖੋ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਏਨੇ ਦਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਵਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੋਚ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਫਸਲ ਏ ਜਿਹੜੀ ਤੁਰੰਤ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਏ ਭਾਵੇਂ ਓਥੇ ਹੁਨਾਲਾ ਏਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਲਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉੱਸਰੇ ਵੇਖੇ। ਅਜਿਹੀ ਵਿਉਂਤ ਨਾਲ ਨਾਲੇ ਖੋਦੇ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਲਦਲਾ ਦਾ ਹੁਣ ਨਾਂ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਲੇ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਝੀਲ ਔਂਦੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ - ਇਹ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਵਿਓਂਤ ਵਿੱਚ ਸਨ ਕਿ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਝੱਖੜਾਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਣ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਲ੍ਹਣਾਂ ਤੇ ਦਲਦਲਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਓਥੇ ਹੁਣ ਸਭਨੀਂ ਪਾਸੀਂ ਫਸਲਾਂ ਲਹਿ-ਲਹਿ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ। ਝੀਲਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਮੈਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ, ਝੀਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਜੰਗਲ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਸਦਾ ਹੀ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਤੇ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਂਦੇ ਰਹੇ ਨੇ। ਪਰ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਤੇ ਕਿਰਤ ਸਦਕਾ ਉਸਾਰਿਆ ਏ, ਉਹ ਏਦੂੰ ਕਿਤੇ ਚੰਗਾ ਏ। ਮਨੁੱਖ ਏਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਏ, ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੰਗੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਏ. ਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਏਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ, ਅੱਜ ਉਹ ਏਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਏ।