ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਏ, ਤੇ ਮੰਨਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿ ਬੜਾ ਕੁਝ ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਈਜਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਏ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਏ ਜਿਹੜਾ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਛੁਟ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ..."

"ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਬੇਰੀਓਜ਼ਵ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਏ ?"

"ਹਾਂ ਉਹਨੇ । ਪਰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹਾਈ ਹੋਏ ਨੇ..."

"ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਫੇਰ ਵੀ ਤੂੰ ਇਜ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਏਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬੜਾ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ..."

"ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਜੀਅ ਵਿੱਚ ਆਂਦਾ ਏ: ਏਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਵਿੱਚ, ਪੰਛੀਵਾੜੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਏਦੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ ਤੇ ਲੋਕੀਂ ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੂਨ-ਕੱਟੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨੇ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ।

"ਤੇ ਫੇਰ ?" ਫ਼ਲੋਰੀਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਫੇਰ, ਬੇਰੀਓਜ਼ਵ... "ਕਿਹਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੰਦਾ ਏ, ਬੇਰੀਓਜ਼ੋਵ, ਕਿਉਂ ?"

"ਹਾਂ, ਬੜਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੰਦਾ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਾਮਾ। ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਧੱਪਾ ਮਾਰਦਾ ਏ, ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਏ । ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਬੇਰੀਓਜ਼ੋਵ ਮੈਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੀਲਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਏਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਹੀ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ । ਏਸ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤ ਦਾ ਨਾਂ 'ਇਲੀਸ਼ੀਆ - ਪਾਮਿਆਤੀ' ਏ । ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਂਝਾ ਖੇਤ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਓਥੇ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂਦੀ ਤੁਸੀਂ ਨੀਵੇਂ ਨੀਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ-ਢਕੇ ਸਾਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ - - ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਮਾਟਰ, ਖੀਰੇ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਉੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਇਹ ਤਾਂ ਬੜੀ ਵਧੀਆ ਥਾਂ ਏ । ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਬੰਦੇ ਤੀਵੀਂਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਗਾਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਬਹਿੰਦੇ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਰੇਡੀਓ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਬਹਿਸਾਂ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਇਹ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਚੰਗਾ ਏ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਮੈਂ ਇੰਜ ਆਪਣੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਘੁਸਮੁਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ ਨੇ ਓਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਜ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਜਿਊਂਦਿਆਂ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਓਥੇ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ: ਕੁਝ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਿੱਕੇ, ਕੁਝ ਰਿੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਏਧਰ ਉਧਰ ਕੱਲਿਆਂ ਨੱਠ ਭੱਜ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਬੱਚੇ। ਏਸ ਥਾਂ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀਆਂ ਦੁੱਧ ਚਾਦਰਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬਿਸਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਛੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬਾਲ ਸੌਂਦੇ ਸਨ । ਉਹ ਹੁਣੇ ਖਾ ਕੇ ਉੱਠੇ ਸਨ, ਤੇ ਨਰਸਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਅਰਾਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾ ਹੀ ਸਕਦਾ ਏਂ