ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਦੀਆਂ ਹੀ ਨੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਪਿਛ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਢੱਠੀ ਕੰਢੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜਾ ਬਾਲ ਏ ਜਿਹੜਾ ਆਖ ਸਕਦਾ ਏ ਕਿ ਉਹ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਜ ਖੇਡਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਉਹ ਰੋਜ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂ ਸੌਂ ਸਕਿਆ ਸੀ । ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿਤੇ ਉਹਨੂੰ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸੂਰ ਨਾ ਪਾੜ ਗਏ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਪੰਘੂੜੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਓਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਜ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਘੂੜੇ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਥਾਂ ਮੈਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਦਿਆਂ ਉੱਕਾ ਕੋਈ ਸੰਗ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੇਖੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਮ ਆਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਔਥਰੂ ਪੂੰਝੇ। ਏਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਗਊਆਂ, ਬੈਕਰੀਆਂ ਤੇ ਕੁਕੜੀਆਂ ਵੀ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ। ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਪਜ ਬੱਚਿਆਂ, ਬਿਮਾਰਾਂ ਤੇ ਬਿਰਧਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਉਹ ਸਭ ਏਨਾ ਵਧੀਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਉਹ ਬੱਚੇ ਮੈਂ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਦਾ ਉਮਰ ਭਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਾਂਗਾ। ਤੇ ਰਹਿ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਓਸ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਏ - ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਹੋ ਨਹੀਂ, ਜਿਹੜਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਤੁਪਕੇ ਵਾਂਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ..."

ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਫਲੋਰੀਆ ਨੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸੁਣੀ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਏਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਉਦਾਸ ਏ ?"

"ਹਾਂ, ਇਹ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ..."

"ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਯਾਰ ਮੀਤ੍ਰਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪੇਕ ਜਾਪਦਾ ਏ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਏ।"

"ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ। ਬੇਰੀਓਦੇਵ ਨੇ ਤੱਕਿਆ ਸੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਯਰਕਾਨ ਦੀ ਮਾੜੀ- ਮਾੜੀ ਕਸਰ ਜਾਪਦੀ ਏ।

"ਨਹੀਂ, ਕਸੂਰ ਤੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਏ, ਤੇ ਜੋ ਤੂੰ ਏਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਏ ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਏ। ਮੇਰੀ ਗੋਲ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈ । ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਕਰ ਲਏਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਹੋਰ ਉਡੀਕਣਾ ਨਹੀਂ ਪਏਗਾ। ਜੰਗ ਛੇਤੀ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਏ। ਰੂਸੀ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਆਹੂ ਲਾਹ ਰਹੇ ਨੇ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਕਿ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਲੱਤ ਨਾਲ ਬਰਲਿਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇਰੇ ਕੈਂਪ ਦੇ ਸਾਇਬਰੀਅਨ ਕਮਾਂਡਰ ਵਾਂਗ ਨਕੋਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਜਗੀਰਦਾਰਾ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਾਗੇ, ਫੇਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਦਿਆਂਗੇ ਤੇ ਵੇਰ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰਾਂ ਨਾਲ ਲੇਖਾ ਨਿਬੇੜਾਂਗੇ। ਫੇਰ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਸੈਦ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲੋੜ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਇਹ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਉਹ ਹੀ