ਤੂਦੋਰ ਵਲਾਦੀਮੀਰੋਸਕੂ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਮੈਨੂੰ ਏਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਓ।"

"ਮੀਤ੍ਰਿਆ, ਜੇਰਾ ਕਰ, ਹੋਰ ਜੇਰਾ, ਕੁਝ ਚਿਰ ਹੋਰ ..."

16.

ਢੱਠੀ-ਕੰਢੀ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਲੁੰਗੂ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ ਆਟਾ ਪੀਂਹਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਲੋਕੀਂ ਲਫ਼ਜ਼ ਪੀਂਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।

ਓਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਏਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ।ਕੁਝ ਪਿਹਾਣ ਲਈ ਦਾਣੇ ਆਪਣੇ ਗੱਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ। ਪਿੱਠਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਗਲੇ ਜਾ ਵਿਧਵਾ ਜਨਾਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਪਾਂਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਰੱਜੇ-ਪੁੱਜੇ ਸਨ, ਬੋਰੀਆਂ ਤੇ ਗੰਡਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੇ ਜੀਅ ਅੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਖੌਲ ਕਰਨ ਵੀ ਘੱਟ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਵਕਤ ਟਪਾਣ ਲਈ ਉਹ ਗੱਪਾਂ-ਸੱਪਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਲਾਮ ਤੇ ਗਿਆ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਾਂਦ ਪੁੱਛਦੇ, ਤੇ ਪਤਾ ਕਰਦੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਕੁ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਗੀਤਜ਼ਾ ਕੋਲੋਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਵੀ ਕਢਾਂਦੇ। ਗੀਤਜ਼ਾ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਜਗੀਰਦਾਰ ਕੋਲ ਉਹਦੀ ਕੋਠੀ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਮਾਲਕ ਕ੍ਰਿਸਤੀਆ ਕੋਲ ਰੇਡੀਓ ਹੈ ਸੀ । ਏਸ ਜਾਦੂ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ, ਦੂਰ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਲੋਕੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕੋਠੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਰਮਨ ਆਪਣੀ ਖੂਬ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਪਲੜਾ ਖੂਬ ਭਾਰੀ ਹੈ।

ਹੂੰ! ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਣ - ਨਾਲ਼ੇ ਇਹਨਾਂ ਜਿਤਾ ਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਾਡੇ ਹਾਕਮ ਆਪਣੇ ਭਾਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਸ ਵਾਲ ਭਰ ਮੁੱਛ ਵਾਲੇ ਸਤਮਾਹ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗਣ ਦਾ ਹਲਕ ਕੁੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਏ... ਮੈਂ ਤੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਾਨੀ ਚੇਤੇ ਕਰਾਈ ਹੋਈ ਏ, ਤੇ ਵਾਹਵਾ ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਕ੍ਰਿਸਤੀਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆਂ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਏਸ ਘੜੀ ਜਰਮਨ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟ ਰਹੇ ਨੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਪਿੱਛੋਂ ਬੜੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਧੁੰਦਾ ਖਿਲਾਰੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ... ਜੇ ਮਾਲਕ ਕ੍ਰਿਸਤੀਆ ਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਾਕਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੇਕੀਆਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹਦੇ ਨੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ! ਭੂ-ਨੱਕਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਮੌਤ-ਕਿਰਨ ਬਣਾਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਲੱਭ ਲਿਆ ਏ... ਇੰਜ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਏ-ਉਹਨੂੰ ਹੜੱਪ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਹੋਰ ਇੱਕ ਜੁਗਤ ਲੋਭ ਲਈ ਏ.. ਸਾਡੇ ਕੱਪੜੇ, ਤੇ ਮੇਜ਼ ਕੁਰਸੀਆਂ, ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖੋਹ ਕੇ