ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਘੜੀਆਂ ਨੇ। ਇਹਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਜੀਲ ਦੀ ਉਹ ਕਹਾਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਾਨੀ ਨੇ ਸੁੱਤੇ ਸੈਮਸਨ ਦੇ ਵਾਲ ਕੋਟ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਹੱਥ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮਾਤ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਜਿਧਰ ਮਰਜ਼ੀ ਮੂੰਹ ਲੁਕਾਓ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਝਗੜੇ ਤੇ ਖ਼ੁਨਾਮੀ ਹੀ ਏ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਚੰਨ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਕਾਲੀ ਜੀਭ ਨੇ ਹੀ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਏ..."
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਦਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਬਸ ਜਾਗ ਪਿਆ ਸੀ । ਪਰ ਸਾਰਜੰਟ ਉਹਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਘੋਖਵੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਹਨੇ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨੂੰ ਟੇਢੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਮੁੜ ਉਹੀ ਡਰੌਣੀ ਸ਼ਕਲ ਇੱਕ ਚੰਦਰੀ ਰੂਹ ਬਣ ਕੇ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਆਣ ਵੜੀ मी।
ਦਾਂਤਜ਼ਿਚ ਝੂਠੀ-ਝੂਠੀ ਉਹਦੀ ਤਰਫਦਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੱਸਿਆ, ਪਰ ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ ਹਾਲੀ ਉਹਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਟਲੀ।
ਆਉਂਦੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, ਸ਼ਨਿਚਰਵਾਰ ਤੇ ਐਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਕੁਝ ਮੱਠੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਬੁਝੀ ਨਾ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਹਾਲੀ ਵੀ ਚੰਗਿਆੜੇ ਉੱਠਦੇ ਸਨ । ਜੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਧੁਖਦੀ ਫੇਰ ਮੈਚ ਪੈਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਕੋਈ ਨਾ ਆਇਆ।
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲਗਾਤਾਰ ਝੜੀ ਲੱਗ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕੀਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਕਈ ਸਾਂਭਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਗੜੁੱਚ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਪੁੱਜੇ। ਜਨਾਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ-ਪਾਣੀ ਹੋਏ ਵਿਹੜੇ ਤੱਕ ਕੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੰਢਦੀਆਂ। ਬੱਚੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਸਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਅੰਦਰ ਛੱਤ ਥੱਲੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਉਹ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਤਿਲਕਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਰੁਮਾਲ ਗਲਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਣ ਬਚਾਂਦਿਆਂ, ਮੱਕਈ ਸਾਂਭਣ ਵਿੱਚ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪੁਆਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਚੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਗਾਲ਼ਾਂ ਫਿਟਕਾਰਾਂ ਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਸਲ ਅੱਗੇ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਉੱਤੋਂ ਮੀਂਹ ਨੇ ਆਣ ਘੇਰਿਆ ਸੀ। ਮੀਂਹ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ, ਤੇ ਤ੍ਰੈ-ਨੱਕੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਹਾਲੀ ਫਸਲ ਵੰਡੀ ਨਾ ਜਾਏ। ਅਵਾਈ ਸੀ ਕਿ ਮੁਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹੁਣ ਸੈਦ ਮੁਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ- ਏਨਾ ਓਸ ਲਈ ਬਥੇਰਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਅੱਜਕਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅਸੂਲ ਮੁਤਾਬਕ ਤੋਂ ਹਲ ਚਲਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਬੜੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਹੇ ਹੱਕ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਇਹ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ- ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਸਲ ਘਰ ਪਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਨਿਆ ਸੇਤੀ ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਹੈ ਓਨਾ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਦੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਾਂ, ਜੱਕ ਤੱਕਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਹਿਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਪਰ
