ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੈਦ ਆਪਣਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਉਧਾਰ ਲਾਹਣ ਲਈ ਉਹਨੇ ਇਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ-ਭਉਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਜਰਮਨ ਨੂੰ ਸੰਘਿਓਂ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਥੰਮ੍ਹੇ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਜਰਮਨ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਧੁਸ ਦੇ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਦੀ ਪਰ੍ਹਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾ-ਦਬ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਰਾਜ਼ੀਨਾਮੇ ਦੀ ਕੋਈ ਸਬੀਲ ਨਾ ਬਣੀ, ਫ਼ਰਾਂਜ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਭਰਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕਾਟ ਵਿਚਲੇ ਘਪਲੇ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦਏਗਾ। ਇਹ ਬੜੀ ਚਤਰ ਤਰਕੀਬ ਸੀ । ਜਦ ਲੋਕੀ ਪਿਹਾਈ ਲਈ ਲਿਆਂਦੀਆ ਬੋਰੀਆਂ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਇੱਕ ਭੀੜੀ ਨਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗ ਕੇ ਥੱਲੇ ਲੁਕਾਏ ਇੱਕ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਇਸ ਬਕਸੇ ਦਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚਿਤ ਚੇਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੰਜ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਰਮਨ ਮਿਸਤਰੀ ਰਲ ਕੇ ਦੋ-ਦੋ ਹੱਥੀਂ ਕਾਟ ਕੱਟ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।

ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਨੇ ਨਰਕ ਦੇ ਸਭਨਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ-ਲੈ ਕੇ ਜਰਮਨ ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਹ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਾ ਪਿਆ। ਏਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਵੱਡੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਮੇਹਰ-ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੁਕਮ ਆਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਲਿਫਾਫੇ ਉੱਤੇ 'ਗੁਪਤ' ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਝੱਟ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਰਾਤਜ਼ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੀ, ਤੇ ਏਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਾਸੂਸ ਹੈ।

ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚੌਕੀ ਤੇ ਗਈ। ਮੇਅਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਕੇ ਜਾਓ ਤੇ ਬਿਆਨ ਦਿਓ। ਪੁਲੀਸ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਦਿਓ। ਗਵਾਹ ਢੂੰਡੇ ਜਿਹੜਾ ਹਲਫ਼ੀਆ ਕਹੇ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਦੇ ਜਾਸੂਸ ਹੋਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ, ਤੇ ਨਾਲੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਕਾਟ ਵਿਚਲੇ ਘਪਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥਰੀ ਸਾਬਤ ਕਰੋ। ਤੇ ਫੇਰ ਕੀ, ਸਾਰਾ ਪਾਜ ਉੱਘੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਾਂ-ਕਚਹਿਰੀ ਲੱਗ ਗਈ।" ਕਿਸੇ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ" - ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲਾ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਭਰਨ ਦੀ ਗੋਲ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਪਰ ਕਿਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ? ਮਸ਼ੀਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 7 ਫ਼ਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੋਤ ਪਏ, ਉਹਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨਿਗਲ ਲਏ ਤੇ ਕੀੜੇ ਖਾ ਜਾਣ। ਇਹ ਕੋਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ ਉਹਨਾਂ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੜੋਪੀ ਦਾਣੇ ਲੁੱਟਣ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਹੜੇ ਓਸ ਦਿਆਨਤਦਾਰ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਪਿਹਾਈ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਅਜਿਹਾ ਧਾੜਾ। ਉਛ, ਜੇ ਗੀਤਜਾ ਕਿਤੇ ਉਹਨੂੰ ਸਿਰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਚੱਕੀ ਰਾਹਣ ਵਾਲੇ ਹਥੌੜੇ ਨਾਲ ਉਹਦੀ ਸਿਰੀ ਵੇਹ ਸੁੱਟਣੀ ਸੀ। ਮੁਲਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਡਾਕੂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਜਿਹੜਾ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਸੂਸ ਦੀ ਸੀ । ਹਰ ਕੀਮਤ ਤੇ ਏਸ ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪ ਆਪਣੇ ਧਾੜੇ ਦੇ ਢੰਗ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਸਕੇ । ਉਹਦੇ ਗੁੰਮ ਜਾਣ ਨਾਲ ਏਸ ਚੋਰੀ ਦੀ ਸੂਹ ਦੀ ਗੁਆਚ ਗਈ ਸੀ । ਤੇ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਏ, ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ ਹੋਰ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋਣ ?- ਏਸ ਲਈ ਚੰਗਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਤਰ ਤਰਕੀਬ ਸਭਨਾਂ