ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਕਰਵਾਈ ਜਾਏ । ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਹੈਰਾਨੀ ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਹਿਲਾਂਦਾ ਕਹਿੰਦਾ, “ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਚਿੱਤ ਚੇਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਰੱਬ ਮੈਨੂੰ ਖੜੇ ਖੜੋਤੇ ਨੂੰ ਥਾਏਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦਏ।" ਫੇਰ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੀ ਮਸ਼ੀਨ ਉਹਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ? ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਮਿਸਤਰੀ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਤੋਂ ਅਨਜਾਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ? ਜਿੱਦਣ ਕਿਤੇ ਉਹ ਜਰਮਨ ਲੱਭ ਪਿਆ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਵੀਹੀਂ ਸੌ ਹੁੰਦਾ ਹੈ!

ਤੇ ਫੇਰ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਲੱਭ ਪਿਆ ਹੈ। ਐਨਾ ਇਹ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਈ, (ਐਨਾ, ਓਹੀ ਲਾਏ ਦੀ ਵਿਧਵਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀਵਾੜੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਘਿਆੜ ਪਾੜ ਗਏ ਸਨ)।

ਉਹ ਮਸ਼ੀਨ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਰੀ ਲਾਹੁਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਨਿੱਕੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੋਏ।

ਐਨਾ ਦੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਹੀ ਜ਼ਾਖ਼ਾਰੀ ਐਡਮ ਆਪਣਾ ਚਿੱਟੀ ਘੋੜੀ ਵਾਲਾ ਰੇੜ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਜਿਆ। ਘਾਬਰੀ ਤੇ ਪੀਲੀ ਭੂਕ ਹੋਈ ਸਤਾਂਕਾ ਆਪਣੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੋ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਰੁਮਾਲ ਲਾਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਨੰਗੇ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਦੀ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੰਨ-ਭਰਮ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਵਾਰੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਾਖ਼ਾਰੀ ਐਡਮ ਬੋਲਿਆ, "ਸੁਣਿਆ ਜੇ - ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਲੱਭ ਪਿਆ ਏ। ਸਪਰਾਵਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁਲ ਕੋਲ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਨਾਲਾ ਰਲ਼ਦਾ ਏ ਨਾ - ਓਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੈਦ ਬਹੁਤੀ ਪੀ ਲਈ ਹੋਣੀ ਸੂ। ਓਥੇ ਹੱਥ ਦੋ ਹੱਥ ਹੀ ਡੂੰਘਾ ਪਾਣੀ ਏ । ਪਰ ਉਹ ਸਿਰ ਪਰਨੇ ਡਿੱਗਾ ਹੋਣਾ ਏਂ ਤੇ ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਫੱਸਿਆ ਹੋਣਾ ਏਂ । ਉਹ ਅਲਫ਼ ਨੰਗਾ ਸੀ । ਕੁੱਤਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ... ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਕਾਗਜ਼ ਪੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ..."

ਗ੍ਹੀਤਜ਼ਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਢਾਰਸ ਬੱਝੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿੱਕੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਮਸ਼ੀਨ ਚਲਾਣ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਮਰ ਗਏ ਜਰਮਨ ਚੋਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਇੰਜਣ ਚਲਾਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ । ਏਨੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੋਕੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਲੈ ਆਏ। ਢਾਰੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਜਿਹਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਰੇੜ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਦਾਣਾ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਉਹ ਸਿਰ ਚੁੱਕਦੇ, ਹਿਣਕਦੇ ਜਾਂ ਨਿੱਛ ਮਾਰਦੇ, ਤੇ ਕਈ ਬੜੀ ਲਾ-ਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਹੋਏ