ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਤੇ ਫੇਰ ਅਟੋਲ ਆਪਣਾ ਦਾਣਾ ਖਾਣ ਵੱਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ।

“ਗ੍ਹੀਤਜ਼ਾ, ਤੇਰਾ ਏਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਖਿਆਲ ਏ ?"

"ਰੱਬ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਠੀਕ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਏ - ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਤੱਕ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉਹਦੇ ਕਰ ਕੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਧੌਲੇ ਆ ਗਏ ਨੇ। ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸੋਂ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਜ ਵੀ ਹੋਇਆ ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ- ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੀਂਦਾ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਸੋ ਕੁਦਰਤੀ ਏ ਕਿਤੇ ਪੈਰ ਲੜਖੜਾ ਗਏ ਹੋਣੇ ਨੇ, ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਏਂ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਣੀ ਏਨਾ ਪਤਲਾ ਸੀ।... ਜ਼ਾਖ਼ਾਰੀ ਨੇ ਇਵੇਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਏ "

ਸਤੋਇਕਾ ਚਰਨੰਤਜ਼ ਹੁਣੇ ਆਪਣੇ ਰੇੜ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰਿਆ ਸੀ। ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੁੜੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲਿਆ- ਚਾਬਕ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ, "ਕੀ ਕਿਹਾ ਈ ? ਜ਼ਾਖ਼ਾਰੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਿਆ ਏ ?"

"ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ? ਜਾਪਦਾ ਏ, ਸਾਡਾ ਫਰਾਜ਼ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਖਾਧਾ ਲੱਭ ਪਿਆ ਏ।"

"ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣ ਲਿਆ ਏ। ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਏ ਕਿ ਵਕੀਲ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਕਰਨ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਪਟ ਲਿਖ ਕੇ ਲੈ ਗਏ ਨੇ । ਉਹਦੇ ਵਰਗੇ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇੰਜ ਕੀਤੀ ਏ, - ਭਗੜ ਜਰਮਨ ਜਿਹੜੇ ਏਧਰ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਉਹਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਫੇਰ ਪੈਸਾ ਧੇਲਾ ਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਪੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਪਏ। ਸੈਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਏਂ ਅਜਿਹੇ ਭਗੌੜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਪਰਸੋਂ ਫੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਏਸੇ ਟੋਲੀ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ, ਆਪ ਹੀ ਏਸ ਜੁਰਮ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕਰ ਲਿਆ ਏ।"

ਜਿਹੜੇ ਓਥੇ ਸਨ, ਬੰਦੇ ਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਸਭ ਨੇ ਚਰਨੰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੱਲ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੋਚੀਂ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਮਸ਼ੀਨ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਗੇ ਦੋ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਪੋਤਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਸੀਟੀਆਂ ਮਾਰਦੀ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਗੋਹੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਿਡਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਚਰਨੰਤਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੇੜ੍ਹਾ ਛੱਤ ਥੱਲੇ ਕਰ ਲਿਆ। ਘੋੜਾ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹਨੇ ਢਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮੋੜੀ ਰੱਖਿਆ, ਉਹਦੇ ਕੰਨ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਲੱਗ ਰਹੇ।

"ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਖ਼ਿਆਲ ਏ ਏਸ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ?" ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਚਰਨੰਤਜ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਏਸ ਹੁਨਾਲੇ ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਖੋਟੀ ਰਹੀ ਤੇ ਉਹਦੀ ਬੜੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਣੀ ਏ। ਪਰ ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਬੇ-ਕਸੂਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। ਇਹ ਠੀਕ ਏ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਜ਼ਿਕਰ-ਛਾਕੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਿਮਾਰ-ਬਿਮਾਰ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਏ। ਪਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਹੀ ਗੋਲ ਨਿੱਕਲੀ । ਇਸ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਉੱਕਾ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਭਗੌੜੇ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਏ - ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨੱਠਿਆ ਬੰਦਾ ਜਾਪਿਆ।"