ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਇਆ, ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਥੱਲੇ ਪੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਮਲੂਮੀ ਜਹੀ ਹਵਾੜ ਨਿੱਕਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਲਕੋਰ ਵੱਜਦੀ ਸੀ। ਸੜਕ ਕੰਢੇ ਉੱਗੇ ਸਫ਼ੈਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਪੰਛੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਹਿਕ ਰਹੇ ਸਨ । 'ਗ੍ਹੀਤਜਾ, ਈਸਟਰ ਪਿੱਛੋਂ ਤੂੰ ਨਜ਼ਰ ਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ," ਤ੍ਰੈ-ਨੱਕੇ ਨੇ ਉਲ੍ਹਾਮੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। "ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਗੋਚਰੀਆਂ ਸਨ..."

"ਮੈਂ ਤੇ ਰੋਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਆਣ-ਆਣ ਕਰਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਰਤਾ ਗਿਰਜੇ ਚੱਲਿਆ ਸਾਂ।"

"ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਗਿਰਜੇ ਜਾਣ ਜੋਗੀ ਵੀ ਫੁਰਸਤ ਨਹੀਂ," ਮਾਲਕ ਕ੍ਰਿਸਤੀਆ ਨੇ ਕੌੜਾ ਹਾਸਾ ਹੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਮੀਂਹ ਪਿੱਛੋਂ ਲੱਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਬਣ ਹੀ ਜਾਏ।"

ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਨੇ ਬੜੇ ਠਾਠ ਨਾਲ ਸੂਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਉੱਤੇ ਬਣਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ੈਦ ਰੱਬ ਹੁਣ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ ਹੀ ਦਏ।"

ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ, ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲਾ ਗਿਰਜੇ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਨੇਮ ਉਹਦਾ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਓਦਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਦਨ ਉਹਨੇ ਤੇ ਪਾਦਰੀ ਨਾਏ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

"ਪਹਿਲੋਂ ਚੂਹਿਆਂ ਨੇ ਕਹਿਰ ਵਰਤਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ," ਉਹ ਬੋਲੀ ਗਿਆ, “ਰੱਬ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਰਾਇਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸਿਆਲੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਮਰੀ ਪਈ, ਤੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਹੜੇ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹ ਗਏ। ਲੋਕੀਂ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੰਜ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਡੈਨਿਊਬ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਦੇ ਸਨ ਤੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਸਨ... ਮੈਂ ਮਾਲਕ, ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕੋਠੀ ਪੁੱਜ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆਪ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਾਂ । ਕੁਝ ਮਾਮਲੇ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਵਾਜ਼ਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਏ। ਜਿਹੜੀ ਵਬਾ ਦਾ ਮੈਂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਏ, ਓਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਬਾ ਆ ਰਹੀ ਏ ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਉੱਕਾ ਸੱਤਿਆਨਾਸ ਕਰ ਰਹੀ ਏ..."

"ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਏ," ਤ੍ਰੈ-ਨੱਕੇ ਨੇ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ, "ਸਿਆਸਤ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਇਤਲਾਹ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕੀ ਏ । ਜਦੋਂ ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਸਤਾਂਦੀ ਏ ਤਾਂ ਉਹ ਗੌਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਨੇ। ਇਹ ਹਰਾਮੀ ਕੱਠੇ ਹੋ ਹੋ ਸਿਆਸੀ ਬਹਿਸਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਨੇ..."

"ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਸ ਏ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ। ਜਦੋਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ ਏਂ, ਸਭਨੀਂ ਪਾਸੀਂ ਇਹ ਹੀ ਚਰਚਾ ਏ। ਉਹ ਅਮੀਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਖਾਂ ਖੋਹ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇਣਗੇ। ਭਲਾ ਜੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਹੂ ਪਸੀਨਾ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਲਈ ਏ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਵਿਹਲੜ, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਜੁੱਲੀ-ਚੁੱਕ ਇਹਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ