ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ । ਉਫ਼! ਇਹ ਨਾਏ ਨਹੀਂ ਆਪਣਾ ਲੇਖਾ ਭੁੱਲਦਾ। ਐਵੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਜਿਸਟਰ ਟਿਚਨ ਰੱਖਦਾ। ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਮੂਰਖ ਹਾਂ, ਐਨ ਓਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਜਿਸ ਵਰ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਖਰਚਾ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਏਂ, ਮੈਂ ਓਸ ਗਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਢਾਈ ਏਕੜ ਦੇਣੇ ਮੰਨ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਅੱਗੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਇਹਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਕਰਾਈ ਏ। ਸਿਆਸਤ ਸਦਕਾ ਵੀ ਕਾਲੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣੇਂ ਠਾਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਏ... ਪਰ ਅਖ਼ੀਰ ਹੋਇਆ ਕੀ? ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁੱਪ ਨਾ ਕਰਾ ਸਕਿਆ। ਓਸ ਊਤਜ਼ਾ ਵੱਲ ਹੀ ਤੱਕ, ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਰਤੀ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਉਂ- ਜਿਉਂ ਓਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਪੇਟ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਏ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਉਹ ਇਹਨੂੰ ਵੱਧ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਦੀ ਤੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰਦੀ ਏ।"

ਉਹਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਾਂਕਾ ਦਾ ਮਿਹਣਾ ਗੂੰਜਿਆ, "ਤੱਕੀ ਆ ਆਪਣੀ ਕਰਤੂਤ!"

ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਭੁੰਜੇ ਮਾਰੀ, "ਰਤਾ ਵੇਖੋ। ਇਹ ਖਸਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣੀ ਕੰਜਰੀ ਕਿਵੇਂ ਗਿਰਜੇ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਪਈ ਕਢਵਾਂਦੀ ਏ। ਜੇ ਏਦੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਮਾਂਦਾ ਪੈ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।"

ਭਾਵੇਂ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਈ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਢਾਈ ਏਕੜਾਂ ਦਾ ਝੋਰਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਪਤਝੜ ਤੋਂ ਇਹ ਭੋਂ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਗੁੰਦਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੰਜ ਉਦਾਸ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਧਰੀਕਦਾ ਗਿਰਜੇ ਵੱਲ ਹੋ ਪਿਆ। ਉਹਨੇ ਨਵਾਂ ਕੋਟ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਕੁਝ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਵੀ ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਗਿਰਜੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਸਿਰ-ਵੱਢ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਉਹਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰਾਂ ਪਾਣ ਤੇ ਬਦ-ਅਸੀਸਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਚਿੱਟੀ ਕੁੱਲੀ, ਉਹਦੀ ਪੈਲੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੇ ਨਾਲੇ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁਰਾਣੇ ਖੈਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸੀ। ਚਿਰ ਹੋਇਆ, ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੜੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਫੇਰ ਮੀਂਹਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬਣੇ ਚੋਆਂ ਨੇ ਢਾਹ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ । ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਟੁਕੜੀ ਵਿੱਚ ਖੈਰ ਦਾ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਹੀ ਬਚਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਬੰਦੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਟ-ਸਪੁੱਟਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਥੱਲੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਝਾੜ-ਬੂਟ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਨਾਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਰਮਾਂ ’ਤੇ ਹੀ, ਝਾੜ-ਬੂਟ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਕੇ ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਟਾਹਣਾਂ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਛੱਪਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੱਲੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਬਹਾਰ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਹਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤਝੜ ਤੇ ਸਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਏਥੇ ਵਸੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਓਦੋਂ ਜਿਹੜੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕੀਂ ਏਸ ਪਾਸਿਓਂ ਲੰਘਦੇ ਸਨ,