ਉਹ ਏਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰ ਧਰੂਹ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਤੇ ਉਤਜ਼ਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਵਾਂਦਿਆਂ ਸਤੋਇਕਾ ਚਰਨੈਤਜ਼ ਨੇ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਇਹਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਵਿਚਲੇ ਮਘੋਰੇ ਪੂਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵਸਣ ਜੋਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।

ਆਨਾ 'ਸੁਸਤ-ਮਾਲ' ਤੇ ਕਿਤਜ਼ਾ ਤ੍ਰਿਗਲੀਆ ਦੀ ਭੈਣ ਵੇਤਾ ਵੀ ਉਤਜ਼ਾ ਤੇ ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਦਰਾਣੀਆਂ-ਜਠਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਆਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤੂਦੋਸ ਲਾਏ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਬਘਿਆੜ ਪਾੜ ਗਏ ਸਨ। ਵੇਤਾ ਨੇ ਰਾਦੋਊ ਲਾਏ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ 1918 ਦੀ ਲਾਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰਤਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਪਿੱਛੋਂ ਕਦੇ ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਉੱਘ-ਸੁੱਘ ਆਈ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸੀ । ਇਹ ਟੁਕੜਾ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯਤੀਮ ਬੱਚੇ ਪਾਲਣ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਯਤੀਮ ਗੱਭਰੂ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਲਾਮ 'ਤੇ ਤੁਰ ਗਏ ਸਨ, ਏਸ ਦੂਜੀ ਲਾਮ ਵਿੱਚ; ਤੇ ਸ਼ੈਦ ਇਹਨਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰਤਣਾ।ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ? ਬਸ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਯਾਦ ਕਿ ਕਦੇ ਉਹ ਏਸ ਢੱਠੀ-ਕੰਢੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਪਤਾ ਝਾਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਊਤਜ਼ਾ ਨੇ ਹਾਮੀ ਭਰੀ ਸੀ ਕਿ ਆਨਾ ਤੇ ਵੇਤਾ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਲੇ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਣ, ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਏ... ਬੰਦੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਏ: ਕੋਈ ਮਰਦਾ ਏ, ਕੋਈ ਜੰਮਦਾ ਏ, ਤੇ ਇਹ ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਆਪਣੇ ਜਣੇਪੇ ਦੀ ਘੜੀ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸੀ।

ਮੱਕਈ ਦੀ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਤੇ ਖੈਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਸਨ, ਓਥੇ ਗੋਡੀ ਤੇ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜੀ ਸੀ, ਪਰ ਧਰਮ-ਮਾਤਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਵਕਤ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦਿਨ ਦਿਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਮਸਾਂ ਕੋਹ ਦੀ ਵਾਟ 'ਤੇ ਸੀ।

ਨਾਲੇ ਦੇ ਅਡੋਲ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੈਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦਿਸਦੇ। ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਚਹਿਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕੁਝ ਪੀਲਕ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵੀ । ਇੱਕ ਪਪੀਹਾ ਤੇ ਉਹਦਾ ਸਾਥੀ ਵੀ ਏਥੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਅਟਕੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਂਡੇ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਆਨਾ ਤੇ ਵੇਤਾ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਿਛਲੇ ਸਿਆਲੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਵੀ ਆਣ ਰਲੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਬੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਰਾਤੀ ਚੰਨ ਚਾਨਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਜਾਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁੱਛਾ-ਮੁੱਛਾ ਹੋਈ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਦੇ