ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ।"

"ਤੱਕੋ, ਮਾਲਕ," ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ-ਫਟ ਬੋਲੀ ਗਿਆ, "ਉਹ ਲੁੱਚਾ ਸਭਨੀ ਥਾਈਂ ਫੂਟਾਂ ਪਿਆ ਮਾਰਦਾ ਏ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਆਹੀਆਂ ਵਰੀਆਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਮੈਲੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀਆਂ ਨੇ ।"

"ਮੇਰੀ ਏਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ," ਤ੍ਰੈ-ਨੱਕੇ ਨੇ ਝੱਟ-ਪਟ ਗੱਲ ਵਿਚਾਲਿਉਂ ਟੁੱਕ ਦਿੱਤੀ।

"ਇਹ ਠੀਕ ਏ। ਪਰ ਏਨੀ ਈ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ । ਉਹਦੀਆਂ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀਆਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜਗੀਰ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵਿੱਚ ਘੋਖਾਂ ਘੋਖਦਾ ਏ !"

"ਘੋਖਾਂ ਘੋਖਦਾ ਏ ?... ਸੁਣ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਏ, ਤਾਂ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸ। ਐਵੇਂ ਏਧਰ-ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਨਾ ਮਾਰ । ਤੂੰ ਕੋਈ ਬਘਿਆੜ ਨਹੀਂ ਤੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਗੱਲ ਕਰ, ਲੋਲੋ ਪੋਪੀਆਂ ਬਥੇਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ।"

"ਚੰਗਾ, ਜੇ ਫੇਰ ਹਜ਼ੂਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਕਹਿਨਾਂ ਵਾਂ! ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿਨ੍ਹੇਂ ਉਹਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਚਿਣਗ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਕਿ ਮਾਲਕ ਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਜਿਹੜੀ ਭੋਂ ਬਚਦੀ ਏ ਉਹਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਗਜ਼ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਕਿ ਕਟਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਮੱਕਈ ਬੜੀ ਚਿਰਾਕੀ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਏ.. । ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਏ, ਤੇ ਹੋਰ ਉਹਦੇ ਸੈਆਂ ਝੂਠ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਨੇ । ਭਲਾ ਉਹ ਹਜ਼ੂਰ ਦੀਆਂ ਔਖਿਆਈਆਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਜਾਣਦਾ ਏ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਚਵਲਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ।"

ਤ੍ਰੈ-ਨੱਕਾ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਜਹੀ ਲੱਗ ਗਈ, "ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਦੋਂ ਕਿਹਾ ਸੀ?”

"ਵਰਖਾ ਦੀ ਰੁੱਤੇ, ਉਹ ਮਸ਼ੀਨ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਦਾਮੀ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ । ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਮੁੱਠਾਂ ਜੌਂ ਵੀ ਚਾਰੇ ਸਨ।"

"ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਇਤਬਾਰ ਆਉਂਦਾ, ਗ੍ਹੀਤਜਾ।"

"ਮੈਂ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿਨਾ ਆਂ ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਸਭ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਵਾਂ.... ।”

"ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਛੱਡ, ਤੂੰ ਇਹ ਦੱਸ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਏ ਉਹ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਢਵਾਇਆ?"

"ਬਸ, ਜਨਾਬ, ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੀਤ੍ਰਿਆ, ਬੜੇ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਕਿਸ ਦਿੱਤੇ ਨੇ ?"

"ਇਹ ਵੀ ਰਹਿਣ ਦੇ। ਮਾਦਾਮ ਦਿਦੀਨਾ ਨੂੰ ਉਸ ’ਤੇ ਤਰਸ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਤਅੱਲਕ ਏ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਏ। ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਤੇ