ਹੋ ਰਹੀ।

ਜੋ ਵੀ ਕਰੜਾਈ ਉਹਦੇ ਪੇਸ਼ ਪਏ ਉਹ ਉਹਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੱਲਣ ਦੀ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅਧੀਨਗੀ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਅਜੀਟਨ ਕਾਤਾਰਾਮਾ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਕੁੱਟ ਦਾ ਡਰ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਧੁੜਕੂ ਲਾਈ ਰੱਖਦਾ, ਕਿਸੇ ਜੰਗਲੀ ਜਨੌਰ ਵਾਂਗ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਜਿੱਤ ਬਾਗੀ ਰੂਹ ਬਾਰੇ, ਜਿਹੜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਲ ਕੇ ਲਾਟੋ- ਲਾਟ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਵੀ ਡਰ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਸੋ ਇੰਜ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੇ ਤੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਦੇ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਉਹ ਸਾਰਜੰਟ ਮੇਜਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਤਬਾਰੀ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਜਵਾਨ ਲੱਗਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਸਾਰਜੰਟ ਨੂੰ ਭਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾਰਜੰਟ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਥੱਲੇ ਲੈ ਲਿਆ। ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਨਿੱਤ ਉਹਦੇ ਉੱਤੇ ਛਾਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਸਕਦੀ।

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਦੇ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਰਜੰਟ ਮੇਜਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ 'ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਏ'):

"ਕੋਕੋਰ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਏ। ਤੂੰ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਮੁੰਡਾ ਏ, ਪਰ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ । ਜੇ ਤੂੰ ਸਕੂਲੇ ਪੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਏ ਓਸ ਮੁਤਾਬਕ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੱਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲੈ ਸਕਣ ਦੀ ਆਸ ਲਾਹ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ। ਮੈਂ 1942 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਵਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਮੈਂ । ਪਰ ਜੋ ਤੇਰੀ ਹਾਲਤ ਏ, ਤੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਪੋਰਲ ਈ ਬਣ ਸਕੇਗਾ। ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਰਾਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬੰਦ ਏ ।"

ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਕਦੇ ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੇਕਰ, ਤੂੰ ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਕਰੋ ਕਿ ਤੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਏਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗ ਆਖਾਂਗਾ: ਨਹੀਂ ਮੁੰਡਿਆ, ਇਹ ਤੋਪਾਂ ਬੜਾ ਪੇਚੀਦਾ ਹਥਿਆਰ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਇੰਜ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜਿਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ । ਨਿੱਕਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਕਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ।"

ਨਵੇਂ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਦੇ ਮੁਆਇਨੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਸਾਰਜੰਟ-ਮੇਜਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਛਲੇਰੀਆ ਕਸਤੀਆ ਕੋਲ ਦੇ ਬਤਲਾ ਸ਼ਰਾਬ ਲੈਣੀ ਮੰਨ ਲਈ। ਫਲੋਰੀਆ ਕੋਸਤੀਆ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਘੋੜੇ ਰੱਖਣੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਸੋ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇਹਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

"ਤੂੰ ਕੇਕੋਰ," ਸਾਰਜੰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੁਰਸੀ ਲੈ ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹਿ ਜਾ। ਇਹ ਗਲਾਸ ਤੇਰੇ ਲਈ ਏ ! ਤੇਰਾ ਬੇਲੀ ਇਹ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਏ। ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਏ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ,