ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਏ ਤੇ ਹੁਣ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਆ।" ਦੇ ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ, ਉਕਤਾਏ ਹੋਏ ਸੈਂਸਰ ਨੇ ਇਸ ਮਸੂਮ ਜਿਹੇ ਫਿਕਰੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗੋਲਿਆ। ਪਰ ਢੱਠੀ-ਕੰਢੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਨੇ ਏਸ ਫ਼ਿਕਰੇ ਵੱਲ ਏਦੂੰ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।
ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬਾਰੇ ਉੱਕਾ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਤੇ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੇਡੀਓ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਟਾਊਨ ਹਾਲਾਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਬਰਨਾਮੇ ਦੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦੱਸਦੇ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਅਸੂਲ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਭੇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਨ ਆਗੂਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਰੱਖੇ ਜਾਣ।
ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਇਹਤਿਆਤਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ-ਸੁੰਦਿਆਂ ਲੋਕੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਜਵਾਨ ਸਿਪਾਹੀ ਜਿਹੜੇ ਝਟਕਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਲੈਂਦੇ ਸਨ - ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੰਦੂਕ ਚਲਾਣ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਾਂ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਬਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਬਕ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ; ਤਾਂ ਅਫ਼ਸਰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ - ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿਹੜਾ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਦਲਦਲਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਬੇਅੰਤ ਮੈਦਾਨਾ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਮਸ਼ਕਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਅਫ਼ਸਰ ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ. ਉੱਚੇ ਚੱਟਾਨੀ ਪਰਬਤ, ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਕਾਕੇਸ"।
ਓਡੀਸਾ** ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ, ਬੁੱਢੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਓਪਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫੇਰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਇਆ ਤੇ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਜਰਮਨ ਐਲਾਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਝੂਠ ਦਾ ਪਾਜ ਉਘੇੜਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਾਗ ਡੋਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਈ ਹੋਣੀ ਸੀ।
ਜੰਗ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਬਲੀਆਂ ਮੰਗਦੀ ਸੀ। ਯਹੂਦੀ ਤੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਤਰਾਂਸਨਿਸਤੀਆ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੋਜ ਪਾ ਪਾ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਾਜਸੀ ਟੀਕਾ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
'ਜਰਮਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ' ਜਿਹੜੀ ਅਣਮੁੱਕ ਕਨਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕਨਵਾਈਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 'ਰੁਮਾਨੀਅਨ ਕਮਾਨ ਦੀ ਲੁੱਟ' - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਧਾੜੇ ਤੇ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ- ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੂਰ ਪੂਰਬ
-----------------------
"ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇਕ ਪਰਬਤ
ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਦਰਗਾਹ
