ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਏਦੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦੇਖੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ, ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਸੋਚਾ ਖ਼ਬਰਨਾਮਾ ਕੁਝ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਫੱਟੜਾ ਤੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਜਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਰਕਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਭਨੀ ਥਾਈਂ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉੱਚੀਆਂ ਗੱਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿਹੇ ਜਿਹੀ ਲੋਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ-ਸਾਂਤ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਵਸੋਂ ਦੀ ਇੱਕ-ਵੱਢੇ ਲੋਟੀ, ਸੈਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸੁਆਹ ਕਰਨਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਖੀ ਸੀ ਕਿ ਚੰਗੇਜ਼ ਤੇ ਐਟਿਲਾ ਵਾਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਧਾੜਵੀ ਦਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਦਲ ਏਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਲਤਾੜ ਰਹੇ ਸਨ।

ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਹਾਈ ਕਮਾਨ ਆਪਣੀ 'ਵਿਗਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਛੂਟਾਂ ਮਾਰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਥੱਕਦੀ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਤੇ ਸਭ ਨਵੀਨਤਮ ਜਿੱਤਾਂ ਉਹ ਮੌਤ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਵਰਤ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਹਿਮ ਭਰਿਆ ਆਖ ਸਕਦੇ ਸਾਂ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਫ਼ੌਜੀ ਵਸੋਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਤੇ ਲਟੀ-ਧਾੜੇ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਇੰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨਾਹੀ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਅਫ਼ਸਰ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਬੇਕਿਰਕ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਲੜਨ: ਖ਼ਬਰਦਾਰ, ਕੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਗੇ । ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਜੰਗ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਹੜੀ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਵਹਿਸੀ ਧਾੜਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਸੀ - ਭਾਵੇਂ ਏਸ ਆਪਣੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਖੀਰ ਅਸੀਂ ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਤਰਸ ਦੀ ਓਨੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਾਂ ਜਿੰਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ ਔਟਿਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਰੱਬੀ ਕਹਿਰ' ਸਮਝਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਦਾ ਸਰਵ-ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਠਾਣੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲਾਮ-ਡੇਰੀ ਸਮੇਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਜੁਗਾਂ ਦੀਆ ਵਿਟਕਾਰਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਵਿੱਚ ਦਲ ਰਹੀਆ ਸਨ।

ਜੋ ਉਹਦੀ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕਰਨ ਦਾ ਭੂਤ ਹੁਣ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਸਿਰ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਰਮਨ, ਕੌਮ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਬਣੀ ਰਹਿ ਸਕੇ! ਤੇ ਉਹਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਵੀ ਇਸੇ ਸੋਦਾਈ ਅਭਿਮਾਨ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਓਹਲੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਐਟਿਲਾ ਤੇ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਬੇ-ਤਰਸ ਬੇ-ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਵਹਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖਣਾ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਪੀਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੇਸਮਝੀ ਦੇ ਕਾਲਿਆਂ ਜੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਜਰਮਨ ਚੇਲਾ ਤੇ