ਲੱਗਦਾ ਏ।"

"ਕੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਹਦਾ ਕੰਮ ਏ ?" ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਲਾ ਤਬਕਿਆ, "ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਕੀ ਲੱਗੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ? ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਕੁਝ ਸੋਚਣਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਉਹ ਲਾਮ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਏ । ਇਹ ਉਹਦਾ ਕੰਮ ਏ। ਉਹ ਬੰਦੂਕ ਫੜਦਾ ਏ, ਉਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾਂਦਾ ਏ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਂਦਾ ਏ। ਇਹੀ ਏ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਾਬਖ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਆਂ। ਕੁਝ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਫੇਰ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ..."

"ਗ੍ਹੀਤਜਾ, ਤੇਰੀ ਮਨਸਾ ਏ ਕਿ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਮਰ ਜਾਏ?"

"ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਮਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੰਗ ਜੰਗ ਏ।"

"ਤੇ ਤੂੰ ਪਿੱਛੇ ਉਹਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ।"

"ਕਿਹੜੀ ਜਾਇਦਾਦ ? ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਕੋਡੀ ਵੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਕਰਮਾਂ ਨਿਰਸ ਜਿਹੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਅੱਪੜ ਪਈ।"

"ਪਰ ਜੇ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਪਰਤ ਆਏ ?"

"ਉਹਨੂੰ ਆ ਜਾਣ ਦਿਓ !'

ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਆਪਣੇ ਭਾਈਏ ਦੇ ਮੋਟੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਵਲੂੰਦਰਨਾ ਚਾਹਦੀ ਸੀ, ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢ ਲੈਣਾ ਚਾਹਦੀ ਸੀ। "ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪਰਤ ਕੇ ਆਏਗਾ।" ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਉਹਨੇ ਇੰਜ ਕਹੇ ਜਿਵੇਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਗੀਤ ਗੋਂ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।

"ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਏ?"

"ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨੀ ਆਂ।"

"ਕੀ ਚਿੱਠੀ 'ਚ ਇੰਜ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਏ ?"

"ਹਾਂ, ਇਜ ਹੀ ਚਿੱਠੀ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਏ !"

"ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ ਖ਼ਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਤੱਕ ਸਕਾ ।"

"ਤੂੰ ਕੀ ਤਕੇਗਾ ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਉਂਦਾ ਏ ?"

"ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਨਾ ਪਿਆ ਵਾਂ। ਪਾਦਰੀ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਦਏਗਾ।"

"ਓਸ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਵਾ! ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਣ ਦੇਣਾ।"

"ਜੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਈ- ਤਾਂ ਭਲਮਾਨਸਾਈ ਨਾਲ ਚਿੱਠੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦੇ।"

"ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਏਗਾ, ਹੁਣ ਉਹਦੀ ਹੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਹੱਥ ਤਾਂ ਲਾ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਾਂ, ਵਹਿਬੀ, ਪਾਜੀ।"

ਗ੍ਹੀਤਜਾ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਲਪਕਿਆ। ਉਹਦੀ ਵਹੁਟੀ ਹੱਥ ਮਲਦੀ ਹੋਈ ਚੀਕੀ। ਕਿਸੇ ਗੁਲਹਿਰੀ ਵਾਗ ਸੁਬਕ ਤੇ ਛੁਹਲੀ ਨਾਸਤਾਸੀਆ ਬਚ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ-ਮਾਤਾ