ਜੋ ਬਾਹਰ ਉਹਦੇ ਦੁਆਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਨਾ ਪਏ। ਉਹ ਹਉਂਕੇ ਭਰਦਾ। ਉਹਦੀ ਸਾਰੀ ਹੋਂਦ ਪੀੜ-ਪੀੜ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਰਪੋਰਲ ਦੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਝਾਕਾ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ।

"ਗੱਲ ਕੀ ਏ ?" ਫਲੋਰੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲਿਆ।

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਅੱਧ-ਪਚੱਧਾ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਸਾਡਾ ਮਾਸਟਰ ਏਸ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਏਗਾ? ਚੇਤਾ ਈ ਨਾ, ਉਹ ਜਿਨ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਇਦਾ ਤੇ ਸਲੇਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਤੁਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਤੱਕਿਆ ਏ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ।"

"ਸਾਡਾ ਮਾਸਟਰ ਸਾਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਏ," ਫ਼ਲੋਰੀਆ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

"ਕੀ ਉਹ ਜਿਊਂਦਾ ਏ ?"

"ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ ਏਂ. ਤੇ ਹੋਰ ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੈਂ ਤੂੰ ?"

"ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਚੇਚੀ ਗੋਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਸਾਡੇ ਦਾਦੇ ਪੜਦਾਦੇ ਤਾਂ ਘੱਟ ਹੀ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹਿਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੇਹ ਦੇ ਕਹ ਦੀ ਵਾਟ ਤੱਕ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਤੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੋ ਖ਼ਾ- ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਲੱਭਣ.."

ਕੁਝ ਜਵਾਨ, ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੜਾ ਠੱਠਾ ਤੇ ਕਿੜ ਲੋਭ ਰਹੇ ਸਨ।

"ਬੇਅਰਥਾ ਸਫ਼ਰ," ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ, "ਸਾਡੇ ਬਾਬਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਰੋਟੀ ਦੀ ਢੂੰਡ ਵਿੱਚ ਘਰੋਂ ਨਿੱਕਲਦੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਕੀ ਢੂੰਡਣ ਨਿੱਕਲੇ ਹਾਂ ?"

ਕਾਰਪੋਰਲ ਨੇ ਤਿਉੜੀ ਪਾ ਲਈ, "ਸਰਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਂਦੀ ਏ, ਰੋਟੀ ਕੱਪੜਾ ਦੇਂਦੀ ਏ, ਤੇ ਨਾਲ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਬੁਲਾਵਾ ਦੇਂਦੀ ਏ..."

"ਕੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਆ- ਕੱਪੜੇ ਨਾ ਕੱਪੜੇ।" ਇੱਕ ਨੁੱਕਰ ਵਾਜ ਆਈ । ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਵਾਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ।

"ਤੁਹਾਡੀ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ, ਜਵਾਨੋ ?" ਫ਼ਲੋਰੀਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਖੂਬ ਤਸੱਲੀ ਏ - ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਏਨੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਝ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ !"

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਿਰਫ਼ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਕੁਝ ਸਕੇਤਾਂ ਨੇ ।"

ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।

"ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਬਾਤ ਵਿਚਲੇ ਓਸ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਦਾ ਚੇਤਾ ਆ ਰਿਹਾ ਏ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਗੰਢੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੋਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਓਸ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ