ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਂਦੇ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖੂਹ ਜਾਂ ਨਦੀ ਲੱਭਦੀ, ਉਹ ਲੋਕ ਤੱਕ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ਤੋਂ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਤੇ ਮੇਲ ਲਾਹੁਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ, ਜਿਹੜੀ ਇੰਜਣ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨੇ ਇੱਕ ਚੰਬੜਵੀਂ ਕਾਲੀ ਮੌਲ੍ਹਮ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੇਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ 'ਸੀਟਾਂ' ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸਾੜ ਦੇਂਦੇ। ਕਈ ਜਵਾਨ 'ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਦੇ,' - ਯਾਨੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਬੁਨੈਨਾਂ ਲਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਉਣਾਂ ਗਹੁ ਨਾਲ ਤੱਕ ਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜੂਆਂ ਮਾਰਦੇ।

ਇੱਕ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਤੇ ਉਹਦਾ ਦੋਸਤ ਕਾਰਪੋਰਲ ਇੱਕ ਨਿੱਕੇ ਜਹੇ ਘਰ ਵੱਲ ਨਿੱਕਲ ਆਏ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਵਾਣ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਹਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਘਰ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਹਾਲੀ ਖੜੋਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਗਊਆਂ ਇੱਕ ਪੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚਰਦੀਆਂ ਤੇ ਕੋਲ ਹੀ ਕਿੰਨੇ ਸਾਰੇ ਭੇਖੜਿਆਂ ਸਤਾਏ ਸੂਰ ਤੇ ਦਰਜਨ ਕੁ ਚੂਚੇ ਦਿਸੇ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਡਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਪਿੰਡ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਉਹਲੇ ਖੜੋਤੀ ਇੱਕ ਜ਼ਨਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਅਛੋਪਲੇ ਹੀ ਉੱਚੀ ਹੋਈ ਸਣ ਦੀ ਪੈਲੀ ਵੱਲ ਖਿਸਕਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ।

ਫ਼ਲੋਰੀਆ ਨੇ ਕੁਝ ਰੂਸੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਬੋਲੇ। ਜਨਾਨੀ ਖੜੇ ਗਈ, ਤੇ ਵੇਰ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਕੋਲ ਆ ਗਈ । ਉਹ ਜਰਮਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਤੇ ਉਹਦੇ ਝੁਰੜਾਏ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੇਮਲੂਮੀ ਜਹੀ ਮੁਸਕਣੀ ਆਈ।

"ਬਾਬੂਸ਼ਕਾ", ਕੀ ਜਰਮਨ ਏਥੋਂ ਹੋ ਗਏ ਨੇ ?"

"ਕੁਝ ਏਥੋਂ ਹੋ ਗਏ ਨੇ," ਉਹਨੇ ਹਉਕਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ?"

"ਅਸੀਂ ਜਰਮਨ ਨਹੀਂ।"

"ਹਾਂ, ਹਾਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਏ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਚੱਲੇ ਹੋ ?"

"ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ! ਅਸੀਂ ਰੁਮਾਨੀਆਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹਾਂ ?"

"ਹਨੇਰ ਸਾਈਂ ਦਾ," ਬੁੱਢੀ ਜਨਾਨੀ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਦੁਹੱਥੜ ਮਾਰਦੀ ਚੀਕੀ। ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਚੀਕ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਵਿਨ੍ਹ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਰਪੋਰਲ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਅੱਖ ਪਲਕਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਆਦਮੀਆਂ ਤੇ ਲੀਰਾਂ ਲਮਕਾਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੀੜ ਨੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਲੋਕੀਂ ਇਹਨਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲ ਘਿਰਣਾ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਗਲੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਫਲੋਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਥੈਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਕਾਲੀ ਰੋਟੀ ਕੱਢੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੜੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਸਤੌਲ ਦਾ ਕੇਸ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ।

ਉਹਨੇ ਰੋਟੀ ਤੋੜੀ ਤੇ ਟੁਕੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੰਜ ਭੁੜਕੇ ਜਿਵੇਂ ਨੱਠਣ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਫੇਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਉਹਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ

----------------

"ਬਾਬੂਸ਼ਕਾ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।