ਕਰਨੈਲ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਮੀ-ਨਿੰਮ੍ਹੀ ਲੋਅ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਪੂਰੇ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਜੁੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਕਰਨੈਲ ਨੇ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਰਮਨ ਅਫ਼ਸਰ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਏ। ਏਥੇ ਪੁੱਜਣ ਦੇ ਇੱਕ ਦਮ ਪਿੱਛੋਂ ਏਸ ਕੰਬਖਤ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਇੰਚਾਰਜ ਨਾਲ ਮੈਂ ਝਗੜ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਣਾ ਚਾਹਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਸਟੋਰ ਖ਼ਾਲੀ ਨੇ, ਏਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਡਾ ਬਕਾਇਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਏਗਾ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨ ਤਾਂ ਠਹਿਰਨਾ ਏਂ। ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਉਹਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਨਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਏਥੇ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੁਮਕਿਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ, ਅਸੀਂ ਏਥੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹਦੇ ਹਾਂ।' ਪਰ ਉਹਨੇ ਇਹ ਹੀ ਜ਼ਿੱਦ ਫੜੀ ਰੱਖੀ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਸਕਦਾ। 'ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਗੱਡੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਨੇ', ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਤੱਕ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਰਹੇ ਨੇ, ਸ਼ੈਦ ਨਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹਮਲੇ ਲਈ । ਅਜਿਹਾ ਜਵਾਬ ਮੈਨੂੰ ਓਸ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚ ਕਹਿਨਾ ਆਂ ਓਸ ਦੂਜੇ ਕੁਲਹਿਣੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਗੱਡੀ ਬਦਲੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਏਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹੀ ਸੋਚਾਂਗਾ ਕਿ ਸ਼ੈਦ ਸਾਡੇ ਜਰਮਨ ਸਾਥੀ ਸਾਨੂੰ ਵਾਧੂ ਘਾਟੂ ਹੀ ਸਮਝ ਰਹੇ ਨੇ..."

''ਸੈਦ ਹੀ... ?" ਇੱਕ ਲਫ਼ਟੈਨ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਹੀ ਵਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।

ਕਰਨੈਲ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਓਸ ਥਾਂ ਜਾ ਛੁਹਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਬਰਾਂਡੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। "ਜਾਪਦਾ ਏ ਤੂੰ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਮਿਕਸੂਨੀਆ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਏ, ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਗਰਟ ਦਿਓ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ, ਜਿਹੜਾ ਘਰ ਲਿਆਂਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਲੀ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਚਿਆ ਹੋਏ।"

"ਅਹਿ ਲਓ, ਜਨਾਬ," ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਧੀਆ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸਿਗਰਟ- ਕੇਸ ਤੇ ਲਾਈਟਰ ਉਹਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

"ਮਿਹਰਬਾਨੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਡੱਬੀ ਏ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਓਸ ਰਾਏ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਏ, ਜਿਦ੍ਹੀ ਸਾਡੇ ਏਸ ਸਾਥੀ ਨੇ ਏਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਕੀਤੀ ਏ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਪੈਣ ਦੇ ਰੇਅ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਉਦਾਸ ਚੁੱਪ, ਇੰਜ ਦੀ ਵੀਰਾਨੀ ਹੀ ਤੱਕਦਾ ਏ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਚਦਾ ਏ ਕੋਈ ਮੁਸਕਰਾਏ, ਕੋਈ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਪਰ ਨਹੀਂ! ਇਹ ਜਰਮਨ ਤਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਨੇ, ਵਾਹੀਯਾਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੇਲਚਕ..."

"ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਬੰਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਜਨਾਬ " ਲਫ਼ਟੈਨ