ਦੱਖਣ ਦੀ ਨੁੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।

ਦਿਸਹੱਦਾ ਨਿਮਲ ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਟੋਟੀ ਟੁੱਟੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਜਾ ਉੱਠ ਰਹੀਆ ਸਨ ਉਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਰ ਪਰਛਾਵਿਆ-ਵਲ੍ਹੇਟੇ ਡਾਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਟੀ ਵੱਜਣ ਦੀ ਵਾਜ ਸੁਣੀਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ, ਏਸ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੀ ਦੋ ਬੰਦੇ ਜਾਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਹ ਓਸ ਝੱਖੜ ਦੀ ਪੂਛਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਆਪਣਾ ਰੁਖ਼ ਵਟਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਹੀ ਚੱਲੀ ਤੇ ਫੇਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਚੁੱਪ ਚਾਂ ਪਰਤ ਆਈ।

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਕੰਨਾ ਉੱਤੇ ਉਚੇਚਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੰਜ ਉਹ ਓਦੇ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ 'ਪੰਛੀਵਾੜੇ' ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਦਾਨ ਦੀਆਂ ਸਰਗੋਸ਼ੀਆਂ ਫੇਰ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ।

"ਇੱਕ ਦਮ ਚੁੱਪ," ਫਲੋਰੀਆ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਕਿਹਾ।

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ, "ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਏਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕੀਂ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ ?"

"ਧਿਆਨ ਕਰੀਂ।" ਫ਼ਲੋਰੀਆ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕੀਤਾ । ਉਹਦੀ ਵਾਜ ਹਾਲੀ ਵੀ ਹੌਲੀ ਹੀ ਸੀ।

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਉਹਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਠਿਠਕ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਜਿੱਥੇ ਝੱਖੜ ਦਾ ਘੋੜਾ ਹੁਣੇ ਦਗੜ-ਦਗੜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਐਨ ਓਸੇ ਥਾਂ ਚਾਨਚਕੇ ਬੜਾ ਸਾਰਾ ਜਲੇ ਹੋਇਆ, ਫੇਰ ਲਿਸ਼ਕਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟਦਾ ਗਿਆ। ਤੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਉਤੜਿਤੀ ਮਿਟਦੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਲਿਸਕਾਰ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਭਾਵੇਂ ਜੋਰ ਦੀ ਧੱਕ-ਧੱਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਓਥੇ ਮੋਰਚਾ ਸੀ, ਓਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਨਵਾਈ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੀ।

12.

ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਨੁੱਖ-ਚੰਰੀ ਕਾਢਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਇਹ ਫ਼ੌਜੀ ਗੱਡੀ ਨੰਬਰ 404 ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਜਣਾ ਹੋਵੇ ਓਥੇ ਕਦੇ ਨਾ ਪੁੱਜਣ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤੁਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਕਦੀ, ਧੂੰਆਂ ਛੱਡਦੀ, ਖੰਘਦੀ, ਖਸਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਦੀ ਖੜ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ, ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖੜੇ ਜਾਂਦੀ। ਇਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸ਼ੈਦ ਆਪਣੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਆਪਣੇ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੋਸ ਸ਼ਕਲ ਦਿੰਦੀ ਸੀ । ਇਹ ਡਰਾਈਵਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸੱਖਣੇ ਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਦੇ ਤਾਂ, ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, 'ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਭੌਂਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਸਨ' । ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ