ਕਿਸੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾ ਗੌਲਿਆ। ਲਾਰੀਆਂ ਤੇ ਰੇੜਿਆ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਭੀਡੀਆ ਪਾਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖਹਿੰਦੀਆ ਲੰਘ ਰਹੀਆ ਸਨ । ਏਸ ਘੜਮੱਸ ਵਿੱਚ ਰਜਮੈਂਟ ਨੇ ਹਫੜਾ ਦਫੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਕੋਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਨੱਠ ਚੋਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ - ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਢਾਣੀ ਵਿੱਚ ਝਾੜੂ ਫੜੀ ਆਣ ਖੜੋਤਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜਾ ਬਹੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਲਈ ਤੇ ਤੀਜਾ ਬਿਨ-ਕਾਠੀ ਤੇ ਬਿਨ- ਲਗਾਮ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅੱਪੜਿਆ।

ਇਹਦੇ ਵੱਲ ਤਾਂ ਤੱਕ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਆਪ ਆ ਗਏ ਹੋਣ।"

ਇੱਕ ਦਮ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਓਸ ਭੂਤਰੇ ਹੋਏ ਸਾਨ੍ਹ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਸਿਝਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਢਿੱਡ ਪਾੜਨ ਲੱਗਾ ਹੋਏ। ਭਾਵੇਂ ਉਹਦੇ ਇਸਾਰੇ ਤੇ ਮੂੰਹ ਬਣਾਨਾ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗੁਆ ਬੈਠਾ। ਉਹ ਭਬਕਿਆ, "ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਲਾਹ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ...?"

ਸਾਰੇ ਅਹਿਲ ਖੜੇ ਗਏ, ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਹੁਣੇ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਮਖ਼ੌਲ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨਾਲ ਵਿਗੜੇ ਮੂੰਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਮਲਮੀ ਜਹੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨੇ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।

"ਹਾਂ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਲਾਹ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ । ਸਿਰਫ਼ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਤਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।"

ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਅਚਨਚੇਤ ਹਾਸੇ ਨੇ ਕਰਨੈਲ ਪਾਲਾਦੀ ਨੂੰ ਬੇਦਲਾ ਦਿੱਤਾ । ਉਹ ਇੱਕਦਮ ਵਧਿਆ, ਕਰਨੈਲ ਚਿਓਜੂ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਸੀ, "ਬੇਵਕੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੇ। ਕੀ ਮਾਰ ਵਗ ਗਈ ਏ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਇੰਜ ਬੇ-ਮਤਲਬਾ ਹੱਸੀ ਜਾ ਰਹੇ ਓ ? ਮੇਰਾ ਡਰਾਈਵਰ ਕਿੱਥੇ?"

ਸਿਪਾਹੀ ਡਰ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟ ਗਏ।

"ਤੈਨੂੰ ਮੋਟਰ ਚਲਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਏ ?"

"ਜਨਾਬ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਲਦਾਂ ਵਾਲਾ ਗੱਡਾ ਹੀ ਹੱਕ ਸਕਦਾ ਵਾਂ।"

"ਤਾਂ ਫੇਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੰਜ ਅੱਖਾਂ ਟੱਡ ਕੇ ਨਾ ਖੜੋ। ਇੱਕ ਦਮ ਜਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਡਰਾਈਵਰ ਵਿਜ਼ਰਸਕੂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਲਿਆ। ਫੈਰਨ, ਡਬਲ ਮਾਰਚ।"

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਦਮਾ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਸੀ, ਕੀ ਨਾਂ ਸੀ ਉਹਦਾ? ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹਦੀ ਹੋਸ਼ ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੰਭਲ ਗਈ ਸੀ । ਹੁਣ ਉਹਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ ਉਹ ਫੜ ਕੇ ਉਹਦੀ ਰਜਮੇਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਵਾਨ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉਤਲੇ ਚੈੱਕ ਵੱਲ ਨੱਠੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਥੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿੱਕਲ ਸਕਣ। ਦੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਰਜਮੰਟ ਦੀਆਂ ਲਾਰੀਆਂ ਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌਰੇ ਵਾਲੀਆਂ