ਕਿਹਾ।

ਸਾਰਜੰਟ ਮੇਜਰ ਬੋਲੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪਾਸੇ-ਪਰਨੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਏਸ ਮਰਨ-ਕੰਢੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਕਾਂਬੇ ਵੱਲੋਂ ਉੱਕਾ ਬੇ-ਧਿਆਨ ਕਈ ਸਿਪਾਹੀ ਉਹਦੇ ਜਿਸਮ ਉੱਤੇ ਲੰਘਦੇ ਲਾਰੀ ਫੜਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੰਦਰ ਥਾਂ ਮੋਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਬੇ-ਝਿਜਕ ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਪਿਸਤੌਲਾ, ਮਸ਼ੀਨਗੰਨਾ, ਜੋ ਵੀ ਹੱਥ ਆਇਆ ਵਰਤ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਇਆ।

ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵੇਰ ਆ ਗਏ। ਜਿੱਧਰ ਜਹਾਜ਼ ਹੁਣੇ ਪਰਤੇ ਸਨ ਓਧਰੋਂ ਹੀ ਓਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸਿਓਂ ਇਹ ਆਏ ਸਨ । ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਧਕਮ-ਧੱਕੇ ਤੇ ਗਾਲ੍ਹ-ਗਾਲ੍ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਭੱਜਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਕਾਫਲਾ ਫੇਰ ਰੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਸੜਕ ਦੇ ਬੰਨੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਪੋਲੀਆਂ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਨਾਲ ਜੁਦਾਈ ਹੋਏ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿੰਡ-ਪੁੰਡ ਗਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਹਵਾਬਾਜ਼ਾ ਨੇ ਪੰਜ ਸੌ ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਬੰਬ ਵਰ੍ਹਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਮੂੰਹ ਪਰਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਸ ਕੇ ਘੁੱਟ ਲਿਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਏਸ ਵੇਲੇ ਉਹਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਆਈ ਧਰਤੀ! ਸਾਡੀ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ !

ਏਸੇ ਬਿੰਦ ਉਹਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਲਹੂ ਦੀ ਇੱਕ ਘਰਾਲ ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਸਾੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਲਹੂ ਦੀ ਕਚਿਆਣੀ ਮੁਸ਼ਕ ਉਹਦਾ ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ।

“ ਭਰਾਵਾ....”

ਫ਼ਲੋਰੀਆ ਉਹਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿਆ ਸਿਸਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਇੰਜ ਉਹਨੂੰ ਤਰਲੋ-ਮੱਛੀ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਲਹੂ ਗਰ-ਗਰ ਕਰਦਾ ਉਹਦੀ ਇੱਕ ਜੁੱਤੀ ਕੋਲੋਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵਗ ਤੁਰਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਫੱਟੜ ਲੋਤ ਗੋਡੇ ਥੱਲਿਓਂ ਇੰਜ ਮੁੜ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਇਹਦਾ ਉਹਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ।

ਚੁਪਾਸੀਂ ਧਮਾਕੇ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਉੱਠ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲਾ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨੂੰ ਪੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੀ ਅਖੀਰਲੀ ਘੜੀ ਆਣ ਪੁੱਜੀ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਏਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਦੇ ਗੰਢੜੀਆਂ ਸਨ... ਓਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਦਿੱਡ-ਪਰਨੇ ਪਿਆ ਲਫ਼ਟੈਨ ਮਿਕਸੂਨੀਆ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲਫ਼ਟੇਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਾਸੇ ਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਜੰਮ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਲੋਥਾਂ ਗਿਣਨ ਦਾ ਕੰਮ ਉਹਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਲਗਾ ਹੋਵੇ, ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੇ ਉੱਚੀ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ।" ਕੁਝ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਦਾਫ਼ੀਨੈਸਕੂ ਆਪਣਾ ਢਿੱਡ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਡੀ ਟੱਪੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਐਵੇਂ ਮਮੂਲੀ ਕਸਰ ਹੀ ਸੀ