ਚਾਹਿਆ ਜਿਨ੍ਹੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਫਲੋਰੀਆ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਏਥੋਂ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਸਕਦਾ । ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸੇ ਖੜੋਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ, ਕੀ ਨਾਂ ਸੀ ਉਹਦਾ ? ਰੂਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਉਤਾਵਲ ਨਾ ਸਮਝ ਆਈ। ਜਦੋਂ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਨੇ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੋਸਣ ਲੱਗ ਪਏ।

"ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪੁਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਏ - ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।"

"ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹੇ ਉਹਨੂੰ ਸਾਭਿਆ ਉਹ ਬੇਮਲੂਮੇ ਧੋਲਿਆ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਕੌਣ ਸੀ ?"

"ਉਹਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ- ਤੂੰ ਸੈਦ ਵੇਰ ਉਹਨੂੰ ਹੁਣ ਕਦੇ ਦੀ ਨਾ ਮਿਲੇ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੀ।"

ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪ ਅੰਦਰ ਮੀਰਿਆ ਨੇ ਦੋ ਸੇਵੀਅਤ ਸਿਪਾਹੀ ਦੋਸਤ ਬਣਾਏ: ਇੱਕ ਸੀ ਮੈਗੂਇਲਵ ਤੋਂ ਵਾਸਿਲੀ ਪਿਸਤਰੂਗਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕਰੋਸਤੇਮਾ ਤੋਂ ਮਿਤੀਆ ਕਾਰਾਗਾਨੋਵ।

ਪਿਸਤਰੂਗਾ, ਮੱਧਰਾ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ। ਓਸ ਕੋਲੋਂ ਰੂਸੀ ਬੋਲਣੀ ਸਿਖਦਿਆਂ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਔਕੜ ਨਾ ਹੋਈ । ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਤੀਆ ਕਾਰਾਗਾਨੋਵ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਖੇਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸਿਖਾਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਕਾਰਾਗਾਨੋਵ ਲੰਮਾ ਲੰਮਾ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਮਰ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਨਾਲੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਂਝੇ-ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਪਰ ਇਕਾਗਰ ਅੱਖਾਂ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਮੌਸਮ ਨਿੱਘਾ ਤੇ ਦਿਹਾੜਾਂ ਨਿੱਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਚਿਰਾਕੀ ਪਤਝੜ ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੈਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦੀ ਮੁੜ-ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਦਰਿਆ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਝੀਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗਦੀ, ਤੇ ਇਹਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਓਸ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਟਕਰਾਂਦੀਆਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਗਲਾਂ ਤੇ ਕਾਬਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੱਕਿਆਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਏਸ ਦੂਣ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਉੱਚੇ ਨੀਵੇਂ ਕਿੰਗਰੇ ਬਣਾਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫਲਦਾਰ ਬ੍ਰਿਛ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਦੂਣ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਤੇ ਛੱਪਰ ਦੇ ਛੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਰੀਆ ਦੇ ਭਿਤ ਸਾਵੇਂ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਮਕਾਨ ਤੱਕ ਕੇ ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਉਚੇਚਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਮਿਤੀਆ ਕਾਰਾਗਾਨੋਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ ਯਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਰਲੇ ਸਨ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਫਲਦਾਰ ਬ੍ਰਿਛ ਉਗਾਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਸੀ । ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਗਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ