ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ: ਪਛਾਣ ਤੇ ਸਰੋਕਾਰ

ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼' ਰਾਹੀਂ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਰੀ-ਅਨੁਭਵ, ਵੇਦਨਾ-ਸੰਵੇਦਨਾ, ਮੌਲਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ, ਰਵਾਨੀ, ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾ-ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਕਲਾਤਮਕ ਬੁਲੰਦੀ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 'ਚਿਰਾਗਾਂ ਦੀ ਡਾਰ', 'ਪੱਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪੁੰਗਰਦੇ ਪੱਤ', 'ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਲਾਟ' ਅਤੇ 'ਪੁੰਨਿਆਂ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 'ਕਣੀਆਂ' ਅਤੇ 'ਧੁੱਪ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ' ਕਾਵਿ- ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦਾ 'ਨੀਲਿਆਂ ਮੋਰਾ ਵੇ'ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਤਮਕ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੇਸਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ' ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ।

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਮੌਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਤੋੜਕੇ ਸ ਜਿਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਵਿਅੰਗਮਈ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਰੂੜੀਗਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਅੰਨਦਾਤਾ, ਕੰਨਿਆਦਾਨ, ਜਨੂੰਨ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਆਦਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਵੰਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ੀਆਨਾ ਤਬੀਅਤ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨਾਰੀ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਉਲੀਕਦੀ ਹੈ। ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਤੀਖਣ ਹੈ। ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ ਮਰਦ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ- ਸੰਜੀਦਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਾਰੀ ਮਨ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਲ ਕੌਰ ਨਾਰੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਰਦ ਦੀ ਚੇਤਨਾ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਂਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਰੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ‘ਪੱਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪੁੰਗਰਦੇ ਪੱਤੇ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮਾਜ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਗਿਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਿਰਜੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕਿਤੇ ਰੋਸ ਜਾਂ ਵਿਦਰੋਹ ਹੈ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ ਤੇ ਨਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਅਨਿਆਂ-ਪੂਰਨ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਹੀ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਪੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਸਾਰੀ ਸਮੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। "(ਪੱਤਝੜ ਵਿੱਚ ਪੁੰਗਰਦੇ ਪੱਤੇ' ਪੰਨਾ-10) ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:-