ਨਾਲ ਵੀ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਸਵਾਲ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਦੀ ਪਿਰਤ ਆਦਿ ਧਰਮ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਉਭਰੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਪਾਈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀ ਚਰਨਦਾਸ ਨਿਧੜਕ, ਚਾਨਣ ਮਾਣਕ, ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ, ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਮੁੱਗੋਵਾਲ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਦਲਿਤ ਸਵਾਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਦਲਿਤ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਲਿਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਦਲਿਤ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦਲਿਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਦਮਨ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ:

"ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦਾ

ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਆਉਂਦੀ

ਖੌਰੂ ਪਾਉਂਦੀ

ਉਸ ਤਿੱਖੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦੇ ਗੱਡੇ ਜਿਨੇ ਬੋਝ ਨੂੰ

ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚਦਾ

ਉਹ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।"²

ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਸੋਸ਼ਣ ਕੇਵਲ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦਾ ਫ਼ਤਵਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਵਿਡੰਬਨਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਸੋਸ਼ਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਬੇਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਤੰਦ-ਤਾਣੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

"ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ

ਬਿਲਕੁਲ ਪਤਾ ਸੀ

ਕਿ ਉਹ ਸਰਾਪੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ

ਛੇਕਿਆ ਹੋਇਆ ਛਿਣ ਸੀ

ਮਾੜਾ ਪਹਿਰ ਸੀ

ਜਿਹਦੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਜਾਮਾ

ਨਰਕ ਵਰਗੀ ਜੂਨ ਸੀ

ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਝੱਲਿਆ ਕਹਿਰ ਸੀ

ਜਿਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ 'ਚ