ਸੋ ਪਾਪੜ ਵੇਲਦਾ

ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੇਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ

ਚਲਦੇ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਇਵਜ਼ 'ਚ

ਹਰ ਚਾਲ-ਹਰ ਦਾਅ

ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।"³

ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਨੇ 'ਭਾਖਿਆ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਦਲਿਤ, ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਵਰਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਵਸਤੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਾਵਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਖਰੇਵਾਂ ਹੀ ਇਥੇ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਵਰਗ ਸੰਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਰਗਗਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਤੀ-ਵੰਡ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਨੈਤਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਧਰਤਮੁੱਖ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਯਥਾਰਥਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖਮੁੱਖੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਲਿਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਨੇ ਗ਼ਰੀਬ ਤੇ ਦਲਿਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਛੁਪੇ ਰੋਹ, ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਵਚਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ:-

"ਹੱਕ ਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀਆਂ ਹਿੱਕਾਂ 'ਚ

ਸਿਰਫ਼ ਹਾਉਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ

ਰੋਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਕਾਂ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ

ਰੋਹ ਦੀ ਰਿਸ਼ਮ ਵੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ

ਜੋ ਸੁਲਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ

ਮਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ

ਕਿਸੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵਾਂਗ ਫਟਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ

ਹੱਕ ਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਵੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ

ਕਮਾਨ ਵਾਂਗ ਦੋਹਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ

ਨਾ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰੀ 'ਚ ਲਿਫ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀਆਂ

ਉਹ ਵਕਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਤਣਦੀਆਂ ਨੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ

ਨੇ ਲਿਸ਼ਕਦੀਆਂ ਨੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ।”⁴

ਮਦਨ ਵੀਰਾ ਨੇ ਵਰਗਗਤ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਾਤੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦਲਿਤ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਸ਼ੀਲ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਗੰਦ-ਮੰਦ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕ ਮਾਰਦੇ ਬੁੱਧ-ਸੁੱਧ ਤੋਂ ਊਣੇ