ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸਰੋਕਾਰ

ਡਾ. ਜਤਿੰਦਰਦੀਪ ਕੌਰ

ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਸਗੋਂ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਵਿ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਚਿਹਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ ਦਾ ਕਾਵਿ 'ਦਾਇਰਿਆਂ ਦੀ ਕਬਰ 'ਚੋਂ 'ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ 'ਅਵੱਗਿਆ, 'ਦਰਦ ਪਿਆਦੇ ਹੋਣ’ ਦਾ, 'ਦੇਹੀ ਨਾਦ', 'ਕਾਲਾ ਹਾਸ਼ੀਆ ਸੂਹਾ ਗੁਲਾਬ', 'ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ', 'ਆਸ਼ਰਮ', 'ਮਾਂ' 'ਤੇ ਮੈਂ ਆਇਆ ਬਸ' ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਵਿ ਕਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸਵੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਣ ਵਿਧੀ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਨਿਭਾਉ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਚੇਤੰਨ ਵੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸੂਖਮ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸੂਝ ਨੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਹਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ ਅਚੇਤ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੁਚੇਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ, ਥੀਮ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰੁਚਿਤ ਹਨ। ਸਵੀ ਦੀ ਕਾਵਿ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਘੇਰਾ ਜਾਂ ਪਸਾਰ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਸਥੂਲ ਜੀਵਨ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਰਮ, ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਤੱਕ ਸਿਮਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਮਨੋਵਿਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਝੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਣ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤੀ ਭੇਦ-ਭਾਵ, ਅਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਵੀ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਜਿਥੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ, ਅਸਤਿੱਤਵ ਪ੍ਰਤੀ ਡਰ, ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੰਡਿਤ ਸਵੈ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਪਿਆਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਦ' ਕਵਿਤਾ ਇਸੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੀ ਹੈ-

ਪਿਆਦਾ

ਜੋ ਮੂੰਹ 'ਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਨਹੀਂ

ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਦਾ ਚਮਚ ਲੈਕੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ

ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੜਾਗੀ ਨਾਲ

ਵਿਰਾਸਤ 'ਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਨੇ

         ਚੱਕਰਵਿਊ ਦੇ ਘੁੰਗਰੂ.............