ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ

ਡਾ. ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ

ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਗਿਣਨਯੋਗ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਟਰ ਕਾਵਿ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਨਿਖਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਬਹੁ ਧੁਨੀ ਵਾਲੀ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਪਰੋਕਤ ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਵਜ਼ਾਹਤ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ ਛੇ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਔੜ ਦੇ ਬੀਜ' 1985 ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ 'ਸਲ੍ਹਾਬੀ ਹਵਾ' 1994 'ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰੇਤ' 1996 'ਖੜਾਵਾਂ 2001 'ਦਰਦ ਮਜੀਠੀ '2006 'ਮਹਾਂ ਕੰਬਣੀ' 2009 ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਬੁੱਟਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰਾਇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ/ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵਿਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਟਰ ਉਹ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੇ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਖੜਾਵਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਉਤੇ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ 'ਆਲੋਚਕ ਆਖਦੇ ਨੇ' ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਕੋਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰਖਦੇ/ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿਚ ਬੁੱਟਰ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਲਘੂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖਣੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਤੇ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਭੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਤਾਇਆ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਲਘੂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਰੀਪਲੇਸ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖਾਲੀ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਅਜੋਕਾ ਖੰਡਿਤ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਆਰਥਿਕ ਸੁੱਖ ਸਾਧਨ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਮਨ ਦਾ ਚੈਨ ਨਹੀਂ। ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧੁਨੀ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਅਜੋਕਾ ਕਵੀ ਆਪ ਉਹੀ ਕਵਿਤਾ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸ ਕੋਲ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਜੀਵਨ ਉਹ ਉਸੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ ਹਾਲਾਤ ਨੇ ਵੱਧ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਡਿਤ ਮਨੁੱਖ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਝੰਬਿਆ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਮੰਨ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਡਿਤ