ਤੁਸੀਂ ਬੇਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਵੋ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਪੇਂਡੂ-ਪੁਣਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਕੱਚੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਬੈਲਾਂ ਨੂੰ ਗੱਡੇ ਜੋੜ ਭਜਾਇਆ ਹੈ। ਹਲ ਵਾਹ ਕੇ ਵੀ ਸੁਆਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਖੂਹ ਦੀ ਗਾਧੀ ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਮਿਰਜਾ ਗਾਵਿਆ ਹੈ । ਛੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਲਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਬੁੱਲ੍ਹ ਕਾਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੱਸੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬੁੱਕਾਂ ਨਾਲ ਪੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਪੋਹ ਮਾਘ ਦੀਆਂ ਨਾਜ਼ਕ ਗੰਦਲਾਂ ਤੋੜੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਜਾਦ ਜੀਉਂਕੇ ਡਿੱਠਾ ਹੈ। ਹੁਸਨ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਅਭੇਦ ਡਿੱਠਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਜਹਿਰ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਨੇੜੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਸ਼ਹਿਰ ਨਰਕੀ ਅਖਾੜੇ ਹਨ । ਇਕ ਸੁਹਲ ਜਿਹੀ ਨਾਜ਼ਕ ਕੁੜੀ ਸਾਡੇ ਅਗੋਂ ਦੀ ਮਰੋੜੇ ਮਾਰਦੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੁਸਕਾ ਪਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪਰ੍ਹੇ ਗਈ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਆਖਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਤੋੜ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਗਭਰੂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਮੁੱਠ ਵਿਚ ਕੱਠੀ ਕਰ ਦੇਵੇ । ਪਰ ਕੀ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਪਾਲ, ਜੋ ਹਵਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਹੀ, ਤਦ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਬਾਦੀ ਪੁਰਾਣਾ ਯੂਨਾਨ ਹੀ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਨਾਨ ਵਿਚ ਕਾਮਕ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸਤਰੀ (ਜੋਹਰਾ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਰੱਥ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਔਰਤ ਨਾਲੋਂ ਰੱਬ ਦੀ ਹਸਤੀ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ।

'ਕੀ ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਹਾੜੀ ਨਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦੋ ਦਿਨ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾ ਆਉਂਦੇ।'

'ਚਲੋ ਉਠੋ ਚਲੀਏ, ਜੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਕਿਨਾਰੇ ਵੀ ਫਿਰਾਂਗੇ।'

ਅਸੀਂ ਟੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋਟਲ ਤਕ ਪੁਜ ਗਏ ਅਤੇ ਨੌਕਰ ਨੇ ਰੋਟੀ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਲਿਆ ਰੱਖੀ । ਮੈਂ ਓਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਖ ਬੁਰਕੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਲਈ ਤੇ ਪਾਲ ਤੋੜਦਿਆਂ ਹੱਸ ਪਈ।

'ਕਿਉਂ ਪਾਲ ਜੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਹੈ ?

'ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿਖ ਹੋ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ ?'

'ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤੇ ਸਿਖ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸਾਰੇ ਨਾਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਰੂਪ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਅੱਸਬੀ ਹੋਵੇਗਾ।'

ਪਾਲ ਨੇ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਕੇ ਨੌਕਰ ਤੋਂ ਕੱਚੇ ਟਮਾਟਰ ਮੰਗਵਾਏ। ਨੌਕਰ ਚਿੱਟੀ ਪਲੇਟ ਵਿਚ ਲੂਣ ਮਿਰਚਾਂ ਲਾ ਕੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਅਸੀਂ ਰੋਟੀ ਮਿੱਠੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਖਾਧੀ। ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੈਣ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਥੱਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਟਲ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਥਾਂ ਜਾ ਡੇਰੇ ਲਾਏ । ਸਾਡੇ ਤੇ ਇਕ ਜਾਦੂ ਜੇਹੇ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੋਂ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨੱਠ ਕੇ ਏਥੇ ਇਕ ਮਿੱਠੇ ਸੁੱਖ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਸਾਂ।

'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਮੇਰੀ ਹਿੱਕ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸੌਵੋਂ ?'

'ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਪ੍ਰਿਯਾ?'