ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਪਲਟਣ ਲਈ ਇਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਗੱਡੀ ਨੀਯਤ ਹੋਈ। ਅਸੀਂ ਰਫਲਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਈ ਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਬਿਸਤਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਮੱਲ ਲਈਆਂ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ 'ਯਾ ਅਲੀ ਤੇ ਅਲਾ ਹੂ ਅਕਬਰ' ਪੁਕਾਰਿਆ, ਗੱਡੀ ਤੁਰ ਪਈ। ਸਿਪਾਹੀ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਹੀ ਗੱਲੀਂ ਜੁਟ ਪਏ। 'ਕਿਉਂ ਬਈ, ਵਿਆਹਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਹੁਣ ਛੜੇ ਕਿੰਨੇ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਨਾ ਵਿਛੜੇ, ਨਾ ਹੰਝੂ ਡੋਲ੍ਹੇ। ਦਮ ਦਾ ਦਮ ਧੋਖਾ ਨਾ ਗਮ।
'ਬਹੁਤਾ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁਣ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਗੋਚਰੀਆਂ ਹੀ ਛੱਡ ਚੱਲੇ।'
'ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਗਿਆਂ ਹੀ ਆ ਕੇ ਸੰਭਾਲਣੀਆਂ ਨੇ, ਵਿਆਹਿਆਂ ਤੇ ਸਭਨਾਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਏਂ ਜੰਗ ਵਿਚ 'ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਮਰੇ ਫਿਰ ਸਾਡੀ ਵਾਰੀ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗੀ।
ਰੱਬ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਜੰਗ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭੁੱਖ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਛੇੜ ਛਾੜ ਕਾਫੀ ਜਾਰੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਭੁਲਾਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਵਿਆਹਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਨੰਦ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਕੀ ਮਾਣਿਆ ਹੈ ?'
'ਹੋਰ ਵਿਆਹਿਆਂ ਨੇ ਸਾਥੋਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਖੋਹ ਲੈਣੀਆਂ ਨੇ।
ਇਕ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਸਜਣਾ! ਆਖ ਨਾ ਆਖ ਤੂੰ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਏ।
'ਰੰਨ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਗਲੋਂ ਲਾਹੁੰਦਾ ਔਖਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਂਗਾ?'
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਹੱਸੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ।
'ਨਹੀਂ ਭਰਾਵੋ! ਮੈਂ ਵਿਆਹਿਆ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ? ਇਹ ਆਖਣ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸ਼ਰਮ ਜਿਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
'ਏਥੇ ਤੇ ਮੰਗਣੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਮੁਸਮੁਸੀਆਂ ਉੱਠਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਨੇ ।
'ਕੱਛ ਵਿਚ ਵੰਜਲੀ ਲੈ ਕੇ ਘਰੋਂ ਤੁਰਿਆ ਏਂ ਚਾਕਾ ਤੂੰ,
ਪੱਤਣ ਦੂਰ ਏਥੋਂ ਤੇਰੀ ਹੀਰ ਪਿਆਰੀ ਦਾ'
'ਵਾਹ ਓਏ ਮੁੰਡਿਆ! ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਈ ਦਿੱਤ ਖੁਸ਼! ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸੁਣਾ ।
'ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਕੋਠੜੀ ਹੇਠ ਵਗੇ ਦਰਿਆ,
ਦਿਲ ਮਿਲਣੇ ਨੂੰ ਲੋਚਦਾ, ਬਗਲਾ ਬਣ ਕੇ ਆ।
'ਹੱਥ ਵਿਚ ਬਗਲੀ ਜੋਗੀ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰਦਾ ਖੇੜਿਆਂ 'ਚ
ਬੋਲੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਵਿਚੋਂ ਮਾਰੀ।
ਕੰਢੇ ਇਸਕ ਝਨਾਂ ਤੇ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣੀਆਂ ਚਾਕ ਬਣ,
