ਚੂਰੀ ਬੇਲੇ ਖਾ ਹੁਣ ਬਣਿਆ ਫਿਰੇ ਭਿਖਾਰੀ।?

ਕੰਨ ਪੜਵਾ ਲਏ ਤੇ ਸੁਆਹ ਸਿਰ ਵਿਚ ਪਾਈ ਵੇਖ ਲੋ,

ਕੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਵਾਵੇ ਰੰਨ ਸੁਹਣੀ ਦੀ ਯਾਰੀ।

ਉਧਰ ਘਿਉ ਖਿੱਚੜ ਹੈ ਹੀਰ ਨਾਲ ਸੈਦੇ ਦੇ,

ਸਾਂਗ ਮਾਰ ਕੁੜੀ ਨੇ ਹਿੱਕ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਪਾੜੀ।

'ਆਹਾ! ਮੌਜਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਥਿਆ ਗਈ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਉਣ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨ।

ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਉੱਚੀ ਜੇਹੀ ਕਿਹਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਸਦੇ ਹੋਏ, 'ਆਹੋ ਆਹੋ' ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ।

ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਗੱਡੀ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸਟੇਸ਼ਨ ਛੱਡ ਆਈ। ਇਕ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੇ ਆ ਕੇ ਖਲੋਤੀ। ਕਿਸੇ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਕਿਸੇ ਪਾਣੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰਸਾਲਾ ਲੈ ਲਿਆ । ਅਸੀਂ ਪੂਰਬੀ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੰਘ ਗਈ ਤਦੋਂ ਲਾਈਨ ਲਾਈਨ ਦੋ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਇਕ ਸੂਟ ਕੇਸ ਚੁੱਕੀ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫੌਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਕਈਆਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਮੈਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਭਰਾਵੋ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਵਿਚੋਂ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਮੁੜ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਏਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੜਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਯੁਵਤੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਹੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਘੁਲਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਨਫਰਤ ਭਰ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਇਖ਼ਲਾਕ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਬੜੀ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ! ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਸਾਰੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਜਿਹੀ ਵਰਤ ਗਈ, ਪਰ ਇਕ ਮਸਖਰੇ ਜਿਹੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਓ ਯਾਰ ਕੀ ਲੋਹੜਾ ਆ ਗਿਆ ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾ ਲਿਆ। ਖ਼ਬਰੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕੀ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕੀ ਦੁਖ ਦੇਖਣੇ ਐ।

'ਹੋਵੇਗਾ ਓਹੀ ਕੁਝ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਸਿਪਾਹੀ ਹੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਦੀਰਾਂ ਪਲਟਦੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੋਵੇਂ ਰਲ ਕੇ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਚਾਹੇ ਕਰ ਲੈਣ।

 'ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ 'ਠੂਹ ਠਾਹ' ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੇ ਇਕ ਵਾਰ ਰਾਹ ਵਿਹਲਾ ਕਰਦੇ ਤੁਰੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।

'ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਇਹੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਹੀ ਵਧਦਾ ਜਾਵੇ। ਗੱਡੀ ਤੁਰੀ ਹੀ ਗਈ, ਸਮਾਂ ਘੰਟੇ ਤੇ ਦਿਨ ਬਣ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਫੱਟਿਆ ਤੇ ਸੌਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਰਾਤ ਵੀ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਸਾਂ। ਸਫਰ ਵਿਚ ਮੈਲ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਜੰਮ ਗਈ। ਮੁੜਕਾ ਆ ਆ ਪਿੰਡਾ ਮੁਸ਼ਕ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਦਿਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਰਲਿਆ ਮਿਲਿਆ ਰਹਿੰਦਾ