'ਭਰਾ ਤੂੰ ਭਰਤੀ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਹੋਰ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ?

'ਘਰ ਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਬਾਰੇ ਨਾ ਮੰਨੇ ਅਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੈਲਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਘਰ ਵਿਚ ਫੁਟੀ ਕੌਡੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਮਗਰੋਂ ਆਖਣ ਛੇਤੀ ਨਾਂਵਾਂ ਕਟਵਾ। ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਨੂੰ ਹੋ ਗਏ, ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਉੱਕਾ ਹੀ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਏਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਯਾਦ ਵਧੇਰੇ ਸਤਾਉਣ ਲਗੀਆਂ। ਹੁਣ ਤੇ ਇਉਂ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਆਵੇ ਤੇ ਛੇਤੀ ਇਕ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਕੁਝ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਦੀ ਤਾਂ ਕਦਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲ ਦਾ ਹਰ ਗੱਲੋਂ ਬੇ-ਦਾਗ ਹੋਣਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਿਚ ਬਹਿੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

'ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।'

'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬੜਾ ਹੀ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਵਾਂਗਾ।

'ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਭਰਾ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ । ਮੈਂ ਹਾਉਕਾ ਲੈਂਦਿਆ ਕਿਹਾ।

'ਇਉਂ ਕਿਉਂ ਆਖਦਾ ਏਂ ਵੀਰਾ। ਹੁਣ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸਕਿਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।

'ਮੇਰੀ ਦੁਖ-ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸੁੱਤੇ ਦੁਖ ਜਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।'

'ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਔਖਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।'

ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, 'ਦੁਸ਼ਮਣ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜ਼ਾਲਮਾ! ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਇਕ ਹੋਰ ਅਹਿਸਾਨ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ । ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। 'ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਉਸ ਤੱਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੁਜ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪਤਾ ਲਿਖਾ ਦੇਵੋ।

ਉਸ ਆਪਣਾ ਪਤਾ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਘੁਟ ਭਰ ਕੇ ਲਿਖ ਲਿਆ। ਓਥੋਂ ਉਠਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਮਸਾਂ ਸਾਂਭਿਆ। ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਫੌਜੀਆਂ ਕੋਲ ਆਏ। ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਚਿਰਾਂ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਹੀ ਸੁੱਟ ਗਿਆ। ਫ਼ੌਜੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਬਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। 'ਕਿਉਂ ਪਿਆਰਿਆ ਕਰ ਆਇਆ ਏਂ ਦਿਲ ਹੌਲਾ।' 'ਇਉਂ ਬੱਚੂ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੰਮ ਬਣਨਾ ਰਾਤੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਸਾਂ। ਹੋਰ ਉਹਨਾਂ ਬੇਵਕੂਫ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਵੀ ਕੀ।