"ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਅਲਮੁਸਤਫ਼ਾ, ਬੀਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤੇਰਾ ਭਰਾ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ? ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਜੁਆਨ ਸਾਂ, ਜਦੋਂ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸਾਂ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।"
ਨਿਕੋਡਮਸ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੌਨ ਸੀ, ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰੌਂਅ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ-
"ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਅਲਮੁਸਤਫ਼ਾ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੁਣ ਜੁਆਬ ਦੇ ਚੁੱਕੀਆਂ ਨੇ । ਪਰ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੋ। ਤੇ ਉਸ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਗਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਸਾ ਹੈ।
"ਭਲਾ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਕੋਠੜੀ 'ਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਹਿਰਦ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ?"
ਅਲਮੁਸਤਫ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਨਿਕੋਡਮਸ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਫੇਰ ਜੁਆਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ-
"ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ, ਮੇਰੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਦੌਰ ਵਰਗੇ ਹੀ ਨੇ । ਤੇ, ਅਸਲ ਵਿਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਥੇ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਥੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਮਝਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
"ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਤੱਕ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਇਥੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਥੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।
"ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਥੇ ਬੰਦੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਨੇ; ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ਪੁਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਨੇ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਸੱਚੇ ਪੁਜਾਰੀ ਚਾਨਣਹੱਤੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਹਿਰਦਿਆਂ 'ਚ ਪਿਆਰ ਭਰ ਕੇ 'ਜੀਵਨ' ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਨੇ।
"ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀ ਸਦਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਭਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਨੇ।
"ਨਿਕੋਡਮਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾਂ ਕਿ ਦਾਅਵਾ-ਰਹਿਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਯਕੀਨਨ ਇਕ ਕੈਦ ਹੈ; ਤੋਂ ਇਹਸਾਸ-ਰਹਿਤ ਪਿਆਰ ਯਕੀਨਨ ਇਕ ਭੈਅ ਹੈ।
"ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੋਡਿਆਂ 'ਚ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਪਰੇਡ ਕਰਦੇ ਬੰਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਹੀ ਏਦਾਂ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਚਮਕ- ਦਮਕ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ।
"ਇਕ ਮੰਗਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਵਾਇ ਬਚੀਆਂ-ਖੁਚੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਖੌਤੀ 'ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ 'ਸੱਚ' ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ-ਬਾਹਰ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
