ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਇਕ ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤੇ ਮੈਂ, ਜਿਹੜਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਾਂ, ਹੁਣ ਸ਼ੱਕੀ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ,
ਕਿਉਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਉਚੇੜਿਐ, ਰਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ 'ਚ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣ ਸਕਾਂ।
ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਇਸੇ ਭਰੋਸੇ ਤੇ ਇਸੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋਏ ਆਖ ਰਿਹਾਂ ਕਿ-
'ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ।
ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਪੌਣ 'ਚ ਤੈਰਦੈ।
ਤੇ ਇਹ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਨਿੱਘ ਲੈਣ ਲਈ ਧੁੱਪ 'ਚ ਘਿਸੜ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਖੁੱਡਾਂ 'ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ 'ਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਆਜ਼ਾਦ ਚੀਜ਼ ਹੈ-ਇਕ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁਫ਼ੇਰਿਓਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ 'ਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ।*
ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਗਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ ਤਾਂ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਧੁੰਦਲਾ ਹੀ ਹੁੰਦੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਏਦਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤੇ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਨਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਮੁੱਢ-ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਹੀ ਚੇਤੇ ਰੱਖੋ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਧੁੰਦ ਜਿਹੀ 'ਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ 'ਚ।
ਤੇ ਕੋਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਧੁੰਦ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚੋਂ ਹੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦੈ?
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਨਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਚੇਤੇ ਕਰਨਾ ਕਿ
ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਹੈਰਾਨ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਜਾਪਦੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ-ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤੇ ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਦਮ ਯਾਨੀ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕੀਤਾ ?
ਤੇ ਕੀ ਇਹ ਉਹੀ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਡੇ 'ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ?
ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਮ (ਸਾਹ) ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿਸਦਾ।
* ਗੁਰਬਾਣੀ ਵੀ ਆਰਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਭੇਦਤਾ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ-
'ਆਤਮੁ ਮਹਿ ਰਾਮੁ।
ਰਾਮੁ ਮਹਿ ਆਤਮੁ'
(ਹਵਾਲਾ-ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦਕ)
