ਤੇ ਉਹ ਬੋਲਣੋਂ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਡੂੰਘੀ ਮੋਨਤਾ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪਸਰ ਗਈ, ਤੇ ਦਿਸ ਔਨਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣਸੁਣਿਆ ਗੀਤ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਇਕੱਲਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
2
ਤੇ ਅਲਮੁਸਤਫ਼ਾ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਤੇ ਪੁਰਖੇ ਸਦਾ ਦੀ ਨੀਂਦੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸਨ।
ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਲੋਕ ਤੇ ਨਾਤੇਦਾਰ-ਸਕੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸਨ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਕਿਆਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ। ਸਿਵਾਇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਤੇਦਾਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਰਤਣ 'ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ, ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿਦਾ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਨ।
ਪਰ ਅਲਮੁਸਤਫ਼ਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਦੀ ਸੋਝੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੇੜੇ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ- "ਉਹਦੇ ਮਗਰ ਜਾਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪੁਚਾਉਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਕਾਂਤਵਸ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਲੇ 'ਚ ਸਿਮਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਭਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ 'ਕੱਲਾ ਹੀ ਪੀਟਾ ਚਾਹੇਗਾ।"
ਤੇ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮਲਾਹਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਕਦਮ ਥਾਂਏਂ ਹੀ ਰੁਕ ਗਏ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਦਰੁਸਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦਾਂ-ਤੀਵੀਆਂ ਨੇ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਧਦੇ ਕਦਮ ਰੋਕ ਲਏ।
ਸਿਰਫ਼ ਕਰੀਮਾ ਹੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਕਲਾਪੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਵੇਗ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਸੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਮਗਰ ਗਈ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬੋਲਿਆਂ ਥੋੜੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਗਈ, ਫੇਰ ਮੁੜੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਆਈ। ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਬਦਾਮ ਦੇ ਬਿਰਖ ਹੇਠਾਂ ਖਲੋਤੀ ਉਹ ਵਿਲ੍ਹਕਣ ਲੱਗੀ, ਪਰ ਕਿਉਂ, ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ।
3
ਤੇ ਅਲਮੁਸਤਫ਼ਾ ਸਿੱਧਿਆਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ ਤੇ ਫਾਟਕ ਅੰਦਰੋਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਆ ਵੜੇ।
ਤੇ ਉਹ ਚਾਲੀ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਏਨੀਆਂ ਹੀ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਉਸ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ
