ਤਿੱਖੀ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੋ ਪੰਜਾਬੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਏ ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਦਸੰਬਰ 15, 1845 ਈ. ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦੀਵਾਨ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਨੇ ਰਾਇ ਦਿਤੀ ਕਿ ਸੰਧੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਕਿਉਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ।' ਸਰਦਾਰ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰੀਆਂ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਥੰਮ੍ਹ ਗਿਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ । ਇਕੋ ਆਸ ਜਿੰਦਾਂ ਹੀ ਸੀ । ਫਿਰ ਜਦ ਗ਼ਦਾਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਦਿਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ 'ਟਿੱਕਾ' ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਅੜੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਗ਼ਦਾਰ ਭਾਈ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗ਼ਦਾਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਟਿੱਕਾ ਲਗਾ ਕੇ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿਤੀ ਪਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਦੀ ਆ ਬਣੀ । ਇਹ ਮਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮੇਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਸੁੰਮਨ ਬੁਰਜ ਵਿਚ 7 ਅਗਸਤ 1849 ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ । ਕੈਦ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਪਾਣੀ ਤਕ ਨਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ । ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ । ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਤਨਾ ਅਨਿਆਂ ਨਾ ਕਰ । ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਤਸੀਹਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ। ਕਦੇ ਬਨਾਰਸ, ਕਦੇ ਨੇਪਾਲ ਤੇ ਕਦੇ ਨਾਸਕ ਬੰਦੀ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਗਿਆ । ਜਦ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਸਨ, ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ:

(1) ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

(2) ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਖੋਹਿਆ ਹੈ, ਤੇ

(3) ਭਰੋਵਾਲ ਦੇ ਮੁਆਦੇ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਸਖ਼ਤ ਕਰਾਏ ਹਨ ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸਨ ਤੇ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਲਾਹ ਸਕਦੇ ।

ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਇੰਨਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 25 ਮਈ 1886 ਨੂੰ ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਰੂੜ ਸਿੰਘ,