ਗਲਾਸਾਂ ਤੇ ਕੱਪਾਂ 'ਚ ਪੀਂਦੇ ਨੇਂ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਜਾਂ ਬਟੂਏ 'ਚੋਂ ਪੈਸੇ ਨਿਕਲ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਜਾਂ ਗੋਲੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਨੇ-ਉਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ? ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਇਕ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨੇ, ਖੇਡਦੇ ਨੇ, ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇਂ ਨੇ, ਉਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ? ਖੂਹੇ ਤੋਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲੈਣ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਮੈਂ ਤੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਡਾ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸੁਣਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਪੰਡਤ ਜੀ ਲਾਜਵਾਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾ ਰਿਹਾ, “ਪੰਡਤ ਜੀ, ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਚੀਕ-ਚੀਕ ਕੇ ਦੱਸਦੀਆਂ ਇਹ ਸਭ, ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੈ। ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਛੁਆ-ਛੂਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਜੁਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪਏ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪੰਡਤ ਜੀ ਭੜਕ ਪਏ ਸਨ, "ਕਿਹੜਾ ਗਲਾਂਦਾ, ਸਰਕਾਰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਮੁਕਾਣੀ ਚਾਹਦੀ-ਸਭ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਐ-ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜੀਵੇ-ਮੁਫ਼ਤ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਫੀਸਾ ਮਾਫ-ਫਿਰੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੇ ਮਗਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਤਰੱਕੀਆਂ ਬੀ ਤੇ ਸਾਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਨਿਆਣੇ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੇ ਸੋਚਦੀ ਐ ਤੁਹਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ? ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੀ ਕੋਈ ਸਹੂਲਤ-ਜੇ ਮਦਦ ਵੀ ਕਰਨੀ ਐ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕੈਂਹ ਨੀ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਧਰਮੀਆਂ ਦੇ ਹੀ ਨਿਆਣੇ ਜਾਪਦੇ, ਦੁਏ ਨੀਂ? ਅਖੇ, ਸਰਕਾਰ ਮੁਕਾਣਾਂ ਚਾਹਦੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਸਭ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਪਰਪੰਚ ਬਣਾਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ "

ਹੁਣ ਪੰਡਤ ਜੀ ਦੀ ਦਲੀਲਾਂ ਦਾ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਰਾਮ ਦਿੰਦਿਆ, ਆਪ ਉੱਥੇ ਖਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਵਾ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁਆਇਆ ਸੀ। ਪੰਡਤ ਜੀ ਮੇਰੇ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸਨ । ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ। "ਹਰੇ ਰਾਮ-ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਘਰ ਕਲਯੁਗ ਆਈ ਗਿਆ ਬਈ ਘਰ ਕਲਯੁਗ-ਸਭ ਪਾਸੇ ਅਨਰਥ ਦੀ ਅਨਰਥ ਐ-ਰੱਥ ਦੀ ਕ੍ਰੋਪੀ ਹਗ-ਹਰੇ ਰਾਮ-ਹਰੇ ਰਾਮ ।" ਬੜਬੜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪੰਡਤ ਜੀ ਮੰਦਿਰ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਸਨ।

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਔੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਬੜੀ ਰੌਣਕ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਤੀ-ਪੇਤੇ ਛੁੱਟੀਆ ਕੱਟਣ ਪਿੰਡ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚੋਂ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਾਮਕਰਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਧੂਰੀ ਅੰਬ, ਪੇੜਾ ਅੰਬ, ਸ਼ੈਹਤੀ ਅੰਬ, ਖੋਟੂ ਅੰਬ, ਮਿੱਠੂ ਅੰਬ, ਮੱਖਣਾ ਅੰਥ, ਪਲੇਡਾ ਅੰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਬਾਰ