ਤੇ ਬੀ ਅਸਰ ਹੋਈ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ।" ਕੁੱਕੂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਿਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਜਾਇਜ਼ ਵੀ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਅਪਣੱਤ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ, ਉਸਦਾ ਇਹ ਆਪਣਾ ਇਕ ਢੰਗ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਇਕਰਾਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਤਰਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਲੇਟੀ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਵਾਪਿਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕੁੱਕੂ ਨੇ ਉਸ ਪਾਸ ਹੀ ਰਾਤ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, "ਅਜੇ ਅਸਾਂ ਜੋ ਦਿਲੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਈਨੀ, ਤੁਸਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਪਾਈ ਤੀ। ਅੱਜ ਨੀ ਜਾਣ ਦੇਣਾ ਮੈਂ, ਜੇ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਈ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਈ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗੇ ਪਿਪਲੇ ਹੇਠ।"

"ਮੈਂ ਘਰ ਦੱਸ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਨਾ।" ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਸੀ।

"ਭਾਬੀਏ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੀ ਦੇਰੀ, ਮੈਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਲੈਨਾ, ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਖਾਤਿਰ।

ਆਖ਼ਿਰ ਕੁੱਕੂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦ ਅੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਝੁਕਣਾ ਹੀ ਪਿਆ ਸੀ।

18. ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਹੂਕ

ਰਾਤ ਘਿਰ ਆਈ ਸੀ। ਪਹਾੜੀਆ ਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਬਲਬਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਗਮਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰਾਹਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁੱਕੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਸਾਮਾਨ ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰ ਰਖਾ ਲਿਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜ ਕੇ ਦੇ ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਦੇ ਮੰਜੇ ਡਾਹ ਕੇ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਤਾਂ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖੜ-ਖੜ ਕਰਨ ਲਗਦੇ। ਚਾਨਣੀ ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ 'ਚੋਂ ਛਣ-ਛਣ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੀ ਪਈ ਸੀ। ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਠੰਡ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਾਵਨਾ ਮੌਸਮ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਂਜ ਬੀਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕੁੱਕੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਇੱਥੇ ਇਕ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਸਭ ਨਜ਼ਾਰੇ ਬੜੇ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

ਅਸੀਂ ਕੰਬਲ ਲੈ ਕੇ ਮੰਜਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈ ਗਏ। ਕੁੱਕੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਾਰੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਸੀ। ਮਸਲਨ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਨੇ ? ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਨੇ ? ਕਦੋਂ ਕਰਦੇ ਨੇ? ਇਸ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਪੂਰਨ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ।

"ਮਿਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਮਾਹਟਰ ਹੁਣੀ ਆਏ ਉ ਨੇ, ਰੇਹਾ ਨੀ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਗਲਾਇਆ ਆਪੇ ਰੋਟੀ ਲਈ ਕੇ ਜਾਨਾ, ਨਾਲੇ ਮਿਲੀ ਕੇ ਔਨਾ।" ਪੂਰਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਗਲ ਲਗਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਸਾਡੀ ਯਾਦ ਆਈ ਗਈ ਆਖ਼ਰ। ਬੀਰਾ (ਕੁੱਕੂ) ਹੋਰੀ ਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨ ਈਆਂ ਨੀ ਲੰਘਦਾ। ਜਧਾੜੀ ਤੁਸਾਂ ਜੇ ਚੇਤੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਰੋਗ।"

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਖਲੂਸ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਫੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੂਰਨ ਤੇ ਕੁੱਕੂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫਰਕ ਸੀ। ਪੂਰਨ ਖੜ੍ਹਾ ਗਰਮ ਮਿਜ਼ਾਜ, ਅਣਖੀ ਤੇ ਮਨਚਲਾ। ਦਲੀਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਣ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਦੀਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ, ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਟਾਵਾਂ-ਟਾਵਾਂ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਉਧਰ ਦੀ ਲੰਘਦਾ। ਬੀੜੀ ਸਿਗਰਟ ਮਾਚਿਸ ਮੰਗਦਾ। ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਪੰਛੀ, ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਮੁੱਦਿਆਂ, ਮਸਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਉਡਾਨ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਫਿਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪ, ਵਰਲਡ ਬਿਊਟੀ ਕੰਟੇਸਟ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਤੋਖ਼ਲੇ ਤੇ ਤਰਕ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੇ। ਮੈਂ ਉਸ