ਮੈਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਸ਼ਾਮੀਂ ਮੈਂ ਖੱਡ 'ਚ ਸੈਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਹੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਿਲ ਗਏ। ਮੋਢੇ ਤੇ ਹਲ, ਪੰਜਾਲੀ, ਚੌਥੀ ਪਰੈਣ ਨਾਲ ਮੂਹਰੇ ਤੁਰਦੇ ਮਰੀਅਲ ਜਿਹੇ ਬੋਲਦਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੇ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਗਏ ਸੀ। ਹੱਥਲੀ ਪਰੈਣ ਦਾ ਇਕ ਸਿਰਾ ਪੋਥਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਖੁਤ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸੈਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ।"

"ਹਾਂ ਜੀ, ਬਜ਼ੁਰਰੀ।"

"ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਦੇਣ ਨਈਂ ਦਈ ਸਕਦਾ ਮੈਂ ਕਦੇ। ਤੁਸਾਂ ਜੋ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗੋਰੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੀ। ਮੁੰਡੂਏ ਦਾ ਅੱਜ ਈ ਮਨੀਆਰਡਰ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਉਣ ਖੇਤਾਂ 'ਚੋਂ ਮੁੜੀ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਖੋਂ ਔਣਾ ਹੀ ਹਾ ਪੈਹੇ ਲਈਕੇ। ਉਣ ਈਆਂ ਕਰੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਈ ਚਲੀ ਪੱਗ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਮਾਨਤ ਲੇਈ ਲੈਗ। ਏਸ ਬਹਾਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਪਈ ਜਾਗੇ।"

"ਕਈ ਗੋਲ ਨੀ, ਪੈਸੇ ਕਿਤੇ ਭੱਜ ਨੀ ਚੱਲੇ, ਇੰਨੀ ਸ਼ੁਕਰ ਐ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਗਈ।"

"ਨਈਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਵਿਰੀ ਮੈਤ ਪੈਹੇ ਖਰਚਈ ਜਾਣੇ, ਮਿਨੂ ਫਿਰੀ ਲੜ ਪੈਗ, ਮੈਂ ਫਿਰੀ ਲਈ ਲੱਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੇ ਇਕ ਪਖਲੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਇੰਨੀ ਇਮਦਾਦ ਕਰੀ ਤੀ, ਇੰਨਾ ਥੋੜਾ, ਚਲੋ ਆਰੀ। ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰੋ।"

ਮੈਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸੇ ਖੇਡ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੰਜ-ਸੱਤ ਪੈੜੇ ਚੜ ਕੇ ਖਪਰੈਲਾਂ ਦੀ ਤਿਕੋਨੀ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਮਕਾਨ। ਵਰਾਂਡੇ ਅੱਗੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿਹੜਾ। ਮਕਾਨ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰਸੋਈ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪਏ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ।

"ਓਏ ਲਾਈ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਰਸੀ ਲਈ ਕੇ ਆ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਲਈ।" ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਪਤਲਾ ਤੇ ਲੰਮੇ ਜਿਹੇ ਮੁੱਛ-ਫੁੱਟ ਗੱਭਰੂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ।

"ਨਾਲੇ ਗੋਰੀਏ ਨੂੰ ਗਲਾ ਕੋਈ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਲਿਆਰੀ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਆਏ ਨੇ।" ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਛੂਅ ਕੇ ਲਾਟੀ, ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

"ਨਹੀਂ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੀ, ਉਂਜ ਵੀ ਮੈਂ ਬਹੁਤੀ ਚਾਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।"

“ਕਈ ਗੱਲ ਨੀ, ਫਿਰੀ ਇਥੇ ਕਿਹੜੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਘਾਟ ਐ। ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਗਾਂ ਬੀ ਸੁਈਓ ਤੇ ਮੱਝ ਬੀ ਨਵੇਂ ਦੁੱਧ ਐ ਜੀ। ਉ ਲਾਟੀ ਈਆਂ ਕਰ ਭੈਣਾ ਨੂੰ ਗਲਾ, ਚਾਹ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁੱਧ ਲਈ ਆ ਕੜ੍ਹਿਆ ਦੁਧੁਨੀਏ 'ਚੋਂ ਮਲਾਈ