ਮਾਰੀ ਕੇ।"

ਮੈਨੂੰ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪਲਾਥੀ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਤੇ ਸਕੂਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਨੂੰ ਲਾਟੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਹੁੱਕਾ ਵਡਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਨਲਪਣੀ ਮੂੰਹ ’ਚ ਪਾ ਕੇ ਗੁੜਗੁੜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਨੱਕ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਧੂੰਆਂ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਬਾਲੀ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਪਿੰਤਲ ਦਾ ਗਲਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਗੌਰੀ ਆਪ ਆਈ ਸੀ।

"ਓ ਬਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ। ਮੈਥੋਂ ਨੀ ਪੀਤਾ ਜਾਣਾ।" ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ।

"ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਨ ਓ ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਜਧਾੜੀ ਅਸਾਂ ਜੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਹੈਨਾ, ਇਨਾ ਦੁੱਧ ਤਾਂ ਖੜ੍ਹ-ਖੜ੍ਹੇ ਇੱਥੋਂ ਤੀਕ ਲਾਈ ਕੇ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹੇ। ਅਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਐ ਦੁੱਧੇ ਤੋਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਨੀ ਕਰਦਾ। ਆਮ ਈ ਦਿਖਦਾ। ਚਾਅ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇਈ ਦੰਗ, ਡੋਫੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਪੀ ਲੰਗ, ਕਈ ਨੀ ਇਨਾ ਤਾਂ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਚਲਦਿਆਂ ਈ ਹਜ਼ਮ ਹੋਈ ਜਾਣਾ।" ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਸੀ।

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਗੋਲਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੇ ਵੱਡੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਗੋਰੀ ਐ। ਦੋ ਬੇਟੇ ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਘਰੋੜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲਾਟੀ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਘਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੱਥ ਵੰਡਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਆਹਯੋਗ ਗੋਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਪੀਲੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਲੋਚਦੇ ਸਨ ਚਿੰਤਾਮਣੀ। ਮੈਂ ਸੰਘਣੀ ਮਲਾਈ ਵਾਲਾ ਕੜਿਆ ਗਰਮਾ-ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਦੀ ਸੌਂਧੀ-ਸੋਂਧੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਪਈ ਸੀ।

ਸ਼ਾਇਦ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝ ਗਈ ਸੀ। ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵਰਾਂਡਾ ਤੇ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਧੂੰਏਂ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਰੀ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭੂਕਨੇ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਫੂਕ ਮਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਬਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਜ਼ਰ ਦੁੜਾਈ। ਘਰ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਕੱਚਾ ਸੀ। ਕੰਧਾ ਰੀਹੋ ਨਾਲ ਲਿੱਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਵਰਾਂਡੇ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਚੂਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਗੋਲੂ ਮਿੱਟੀ ਫੇਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੇ ਗੇਰੂ ਮਿੰਟੀ ਨਾਲ ਮੇਰ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਬੇਲ ਬੂਟੇ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਪਿੰਤਲ ਦੀਆਂ ਮੇਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ। ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਪਪੀਤੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਲੰਮੇ ਪੇੜ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਈ ਕਿਆਰੀ ਵਿਚ ਹਰਾ ਧਨੀਆ, ਪੁਦੀਨਾ, ਹਰੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮੌਸਮ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਗਾਈਆਂ