ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੱਕ ਦੀ ਡੱਬ-ਖੜੱਬੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਲੱਕੜ ਦੀ ਘੜਵੰਜੀ ਤੇ ਟਿਕਾਏ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘੜੇ। ਠੇਕ ਦੇ ਤਣੇ ਨਾਲ ਟੰਗੀ ਲੋਜ ਤੇ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੋਸੀ ਤੇ ਟੰਗਿਆ ਵੰਡਾ ਜਿਹਾ ਠੀਕਰਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਰਾਂਡੇ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਚਾਰਾ ਕੱਟਣ ਲਈ ਟੋਕਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ।

ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਧਾਰ ਲਏ ਪੈਸੇ ਮੋੜਦਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। "

ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਰੱਖ ਲਵੋ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।" ਪਰ ਉਹ ਮੰਨੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।

"ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਐਤਕੀ ਤਾਂ ਖ਼ਬਰੇ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਦੇਰੀ ਹੋਈ ਗਈ। ਉਆਂ ਤਾਂ ਬੇਟਿਆਂ ਦੇ ਪੈਹੇ ਟੈਮੇ ਦੇ ਪੁਜੀ ਜਾਂਦੇ। ਕਈ ਬਾਰੀਆਂ ਏਹ ਡਾਖਾਨੇ ਆਲੇ ਘੇਸਲੇ ਬਣੀ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰੀ ਕਦੇ ਲੜ ਪੱਗ ਤਾਂ ਤੁਸਾਂ ਜੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਗਾ।" ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਸਫ਼ਾਈ ਜਿਹੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।

ਮੈਂ ਉਠ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਦਿਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਈਆਂ ਨੀ ਉਣ, ਬੁਰਾ ਲਗਦਾ, ਉਣ ਰੋਟੀ ਖਾਈ ਕੇ ਜਾਣਾ। ਜੇ ਬੀ ਰੁੱਖੀ ਮਿੱਸੀ ਬਣੀਓ ਐ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਕਬੂਲ ਕਰੀ ਲੱਗੇ । ਤੁਸਾਂ ਜੇ ਉਣ ਜਾਈਕੇ ਹੱਥ ਸਾੜਨੇ, ਇੱਥੇ ਬਣੀਉ ਛੱਡੀ ਕੇ ਕੈਂਹ " ਜਾਣਾ।"

ਮੇਰੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੋਂ ਉਠ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਿੰਡ, ਘਰ, ਖੇਤਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵਰਾਂਡੇ 'ਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੂਹੜਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਵਰਾਂਡੇ ਦੇ ਖੰਭੇ ਨਾਲ ਕਿੱਲ ਤੇ ਲਾਲਟੈਨ ਟੰਗ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਲਾਟੀ ਬਾਲੀ ਵਿਚ ਮੱਕੀ ਦੇ ਰੋਟੀ ਤੇ ਸਾਗ ਪਰੇਸ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਮਨਪਸੰਦ ਭੋਜਨ ਜੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਲੀ ਵਿਚ ਕੜ੍ਹੀ ਵਰਗਾ ਕੁਝ, ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਵਾਦ, ਪਰ ਉਹ ਕੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਲੀ 'ਚ ਗਲਗਲ ਦਾ ਆਚਾਰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

"ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਤ੍ਰੇੜੂ ਵੀ ਖਾਰੀ, ਪਹਾੜੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੀ, ਤਾਕਤਵਰ, ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ ਤੇ ਪਚਣ ਵਾਲੀ ਬਾਰਾ ਮਾਰੀ ਸਬਜ਼ੀ।" ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਕਈ ਗੁਣ ਗਿਣਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਇਕੋ ਸਾਹ ਵਿਚ। ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਚਮਚ ਨਾਲ ਰੇੜੂ ਖਾਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੜਕਾ ਲਗਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਸਦਾਬਹਾਰ ਸਬਜ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਗੈਰੀ ਤੋਂ ਬਣਾਉਣੀ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਅੱਜ ਤੀਕ ਇਸ ਰੇੜੂ ਦਾ ਸਵਾਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਬੈਠ ਕੇ ਭੇਜਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਇਕਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ