ਵਾੜ 'ਤੇ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾਉਂਦਾ ਪਿਆ ਸੀ।

ਮੈਂ ਚੁਬਾਰੇ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਗਾਣੇ ਸੁਣਦਾ ਸਕੂਲ ਦੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸੀ ਕਿ ਲਾਟੀ ਮੇਰੇ ਪਤੇ ਸੁੱਕੇ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਕੇ ਉਤੇ ਚੁਬਾਰੇ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਗਰੀ ਗਲਾਂਦੀ, ਤੁਸਾਂ ਜੋ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੇਲੇ ਕੱਪੜੇ ਲਾਹੀ ਕੇ ਇਥੇ ਰੱਖੀ ਜਾਇਆ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਧੋਈ ਦਿਆ ਕਰਗੀ।"

"ਯਾਰ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਇੰਨੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਕਿਸ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕਿਹੜਾ ਇਨੇ ਕੱਪੜੇ ਨੇ। ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਵਿਹਲਾ ਈ ਹੁੰਨਾ "

"ਫਿਰੀ ਕੇ ਹੋਇਆ ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਅਸਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੀ ਤਾਂ ਹੋਈ ਦੇ ਨੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਬੀ ਉਨੀ ਕਿਹੜੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਤੁਹਾਡੇ ਈ ਪੈਣੇ ਨੇ....। ਲਾਟੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਗ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਮੇਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ-ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਲਾਟੀ ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਸਾਗ ਤੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਦਹੀਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਗ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਸਾਰਾ ਮੱਖਣ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਸਕੂਲੇ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਮੇਰਾ ਕਮਰਾ ਝਾੜ-ਬੁਹਾਰ ਜਾਂਦੇ। ਖਿਲਰਿਆ ਸਾਮਾਨ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਰੱਖ ਜਾਂਦੇ। ਬਰਤਨ ਲਿਸ਼ਕਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅਪਣੱਤ ਨੇ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾਪਣ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਿੱਲੇ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਕਮਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤਨ-ਮਨ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਿਆ- ਮਹਿਕਿਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਸੇਵਰੇ ਕਮਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਧਤੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੇ ਸਾਗ ਖਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਜਮਾਏ ਦਹੀਂ ਤੇ ਰਿੜਕੇ ਮੱਖਣ ਕਰਕੇ।

ਲਾਟੀ ਹੋਣਾ ਦੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦਾ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਖਾਂਦਾ-ਪੀਂਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸੁੱਖਾ। ਉਸ ਘਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ 'ਤੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੰਟੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਂਜ ਉਹ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਮੈਥ ਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਵਿਚੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਇੰਜ ਉਸ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨੇੜਤਾ ਵਧਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਰੇ ਮੁਹੱਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸੰਪਰਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੋਟੀ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਭੈਣ ਸੀ ਕੁਸਮ-ਵਿਆਹਯੋਗ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿਲਾਈ-ਕਢਾਈ ਸਿੱਖਦੀ ਪਈ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ