ਸੀ।

"ਲੇ ਨੀਂ ਔਦਾਂ, ਈਆਂ ਨੀ ਹੋਈ ਸਕਦਾ-ਅਸੀਂ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਈ ਨੀ ਦੇਣਾ, ਜਦੋਂ ਤਾਈ ਛੰਦ ਨੀਂ ਸੁਨਾਉਣਾ ।" ਕਾਫ਼ੀ ਨਾ ਨੁਕਰ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਲਾੜੇ ਨੇ ਛੰਦ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ।

"ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਆਈਏ ਜਾਈਏ, ਛੰਦੇ ਅੱਗੇ ਆਰਤੀ

ਸਹੁਰਾ ਮੇਰਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਰਗਾ, ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਪਾਰਵਤੀ।"

ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਸਾਲੀਆਂ ਨੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾ ਕੇ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਸਾਲੀਆਂ ਨੇ ਜੀਜਾ ਜੀ ਦੇ ਬੂਟ ਲੁਕਾ ਲਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਹੋਈ। ਦੇਹਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਲਾੜੇ ਤੇ ਕੁਸਮ ਨੂੰ 'ਜੂਠ' ਕਰਾਈ ਗਈ। ਘਿਓ ਸ਼ੱਕਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾੜੇ ਨੇ ਖਾਧਾ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਜੂਠੀ ਘਿਓ ਸ਼ੱਕਰ ਕੁਸਮ ਨੂੰ ਖਿਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਸਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ 'ਤਮੋਲ' ਲਾਇਆ। ਕੇਸਰ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਕੱਪੜਾ ਠੂਠੀ ਤੇ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ। ਹੁਣ ਸਾਲੀਆਂ ਨੇ ਜੀਜਾ ਸ਼੍ਰੀ ਤੋਂ ਕਲੀਚੜੀਆ ਦੀ ਮੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦਿਆਂ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਕੁਝ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਛੱਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਧਰ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਉਧਰ ਵਿਦਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਡੋਲੀ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਾਲ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ। ਕਹਾਰ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਦੁਲ੍ਹਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਗੁਲਾਬੀ ਦੁਪੱਟੇ ਦੀ ਲਿੰਜੜੀ ਫੜ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਕੇ ਕਮਰੇ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਬੈਠੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਉਠ ਖੜੋਤੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਾਸ ਸੁਰ ਵਿਚ ਵਿਦਾਈ ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ।

"ਬੱਝੀਆਂ ਪਟਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ

ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਛੱਡੀ ਜਾਣਾ ਬਾਬਲੇ ਦਾ ਦੇਸ਼

ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜੀ ਦੇਖਦੀ

ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਾ ਆਂਵਦਾ, ਬਾਬਲੇ ਦਾ ਦੇਸ਼

ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੀ-ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਦੇਖਦੀ

ਸਹੁਰੇ ਜੀ ਦਾ ਦੇਸ਼

ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ, ਕਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁੰਗੀਆਂ

ਬੁਰਾ ਵੇ ਡਰਾਵਣਾ, ਸਹੁਰੇ ਜੀ ਦਾ ਦੇਸ਼...।"

ਕੁਸਮ ਨੇ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਡੂੰਘੀ ਉਦਾਸੀ