ਡੇਰੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਬਿਚ-ਵਿਚ ਵੇ ਸਾਡਾ ਡੋਲਾ ਅੜਦਾ

ਇਕ ਰੁੱਖ ਕਟਾ ਸੁੱਟਾਂਗੇ, ਧੀਏ ਘਰ ਜੀ ਆਪਣੇ।"

ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅੱਖ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਵਿਦਾਈ ਸਮੇਂ ਅਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਕੁਸਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਗੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਮੂੰਹ ਬੋਲੇ 'ਮੈਂ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ-ਵਿਲਕਦੀ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖ-ਵੇਖ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰਦੀ ਕੁਸਮ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ 'ਤੇ ਉਠਾ ਕੇ ਡੋਲੀ ਅੰਦਰ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਬਾਹਾਂ 'ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕਲੀਰੇ ਡੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਕ ਜਣੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਕੁਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਡੋਲੀ ਅੰਦਰ ਟਿੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਹਾਰਾਂ ਨੇ ਡੋਲੀ ਚੁੱਕੀ। ਤੋਰਨ ਤੇ ਦੇ ਕਨਿਆਵਾਂ ਕੁੰਭ ਲੈ ਕੇ ਖੜੋਤੀਆਂ ਸਨ। ਕੁੰਭ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਪਾਏ ਗਏ। ਕੁਸਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜੀ ਬੇਲੀ 'ਚੋਂ ਕਾਫੀ ਸਾਰੀ ਭਾਨ ਡੋਲੀ ਉਤੋਂ ਦੀ ਸੁੱਟ ਕੇ ਵਾਰਨਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਅੱਥਰੂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਵਗ ਤੁਰੇ ਸਨ। ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇ ਗੋਰੀ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਧੁੰਦਲੇ ਅਕਸ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੋਰੀ ਇਹੋ ਸੋਚਦੀ ਪਈ ਸੀ ਇਕ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਡੋਲੀ ਉਠੇਗੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪਰਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਧਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ. ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਇੰਜ ਹੀ ਡੋਲੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਵੇਗੀ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ-ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਮੇਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਘੱਟੀ ਉਤਰ ਕੇ, ਤੰਗ ਜਿਹਾ ਗੋਹਰਾ ਲੰਘ ਕੇ ਗੋਰੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਫਲਟੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿੱਪਲ ਹੇਠਾਂ ਖਾਸਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਖੜੋਤੇ ਬਰਾਤੀ ਆਪਣੇ ਸਾਜੋ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਡੋਲੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਡੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਕੁਸਮ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਘਾਟੀ ਦਾ ਕਣ-ਕਣ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੁਸਮ ਨੂੰ ਵਿਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕ ਗਏ ਸਨ। ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ 'ਖਾਸੇ' ਵਿਚੋਂ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਕੁਸਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰੋਂਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੁੜਮ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਓ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਸਮਝ ਕੇ ਮੁਆਫ ਕਰੀ ਦੇਣਾ ਜੀ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਓ ਭਗਤ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖਿਮਾ ਕਰਿਓ ਜੀ।" ਕੁੜਮ ਨੇ ਕੁਸਮ ਦੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। "ਸ਼ਾਹ ਜੀ, ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰਿਓ, ਕੁਸਮ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਧੀ ਐ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗਾ।" ਇੰਜ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁੜਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਿੱਜ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਬੇਟੀ ਦਾ ਬਾਪ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਇੰਜ ਹੀ ਰੁਖ਼ਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਚੇਤੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਸਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਪਰਲ-ਪਰਲ ਅੱਥਰੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਸਮ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਘਰ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ