ਰਣਵਿਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਭਰੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਾਹਲ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਵੇਰੀਆਂ ਦੇ ਛੱਕੇ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ।
"ਫਿਰੀ ਤੂੰ ਕਧਾੜੀ ਜਾਣਾ।" ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਰੀਅਲ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।
"ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਆਲੀ ਗੱਡੀਆਂ ਨਿਕਲੀ ਜਾਣਾ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਪੁੱਜੀ ਕੇ ਵਰੰਟ ਬੀ ਬਦਲੋਣਾ ਪੈਣਾ ਨਾ।" "ਠੀਕ ਏ। ਜੇ ਭਾਈ ਸੱਦੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਫਿਰੀ ਮਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪੈਂਗਾ।" ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਜਦੋਂ ਰਣਵਿਜੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨੇ ਭੈਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਿੱਜ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਈਸ਼ਟ ਤੋਂ ਰਣਵਿਜੇ ਦੀ ਸਲਾਮਤੀ ਦੀ ਦੁਆ ਮੰਗੀ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰਣਵਿਜੇ ਦੀ ਛਾਤੀ ਭਿਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਰਾਣਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖੀਂ, ਸਾਨੂੰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਏ, ਤੇਰੀ ਈ ਢੋਈ ਐ।"
ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਸਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਲੇ ਮਾਈ, ਤੂੰ ਕੈਂਹ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਾ ਨੀ ਐਂ, ਤੂੰ ਦਿੱਖ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਮੈਂ ਕੀਆਂ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕਰਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ। ਮਿਨੂੰ ਭਾਰਤ ਮਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਅਸੀਂ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਪਿਆ। ਫਿਰੀ ਮੈਂ ਕੋਈ 'ਕੱਲਾ ਥੋੜਾ ਨਾ, ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤ ਨੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮੇਰੇ ਬਰਗੇ ਜਾਨ ਤਲੀ ਤੇ ਧਰ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣ ਲਈ। ਬਸ ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਕਦਿਆਂ ਹੀ ਏਸ ਝਾਟੇ (ਭੈਣ) ਦੇ ਹੱਥ ਬੀ ਤਾਂ ਪੀਲੇ ਕਰਨੇ ਨੇ।” ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੀ ਗੁੱਤ ਨੂੰ ਲਾਡ ਨਾਲ ਝਿੰਜੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਮਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁਆਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਵਿਜੇ ਆਪਣੀ ਯੂਨਿਟ ਵਿਚ ਪਰਤ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਲੰਗੋਟੀਆ ਯਾਰ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਰਣਵਿਜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਡਾਕੀਏ ਨੇ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਤਾਰ ਪੁਜਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਗੇ ਦਾ ਯੂਨਿਟ 'ਤੇ ਨਾ ਜਾਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬੇਸ਼ਕ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭੇਣਾਂ ਅਜੇ ਵਿਆਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਘਰ ਆਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਛੁੱਟੀ ਆਉਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪੈਰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਸਨ।
ਯੂਨਿਟ ਜੁਆਇਨ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਰਣਵਿਜੈ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਯਕੀਨ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਜਵਾਨ ਯੂਨਿਟ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਸਾਥੀ ਜਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਰਣਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਰਹੇ
