ਹੋਇਆ ਇੰਜ ਸੀ ਕਿ ਬਾਂਕੇ ਦੀ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਪਤਨੀ ਨਿੰਮੀ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਬਾਂਕੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹਫ਼ਤੇ ਭਰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਗੂੰਜੀ ਸੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਜੰਮ ਕੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਥੇ ਮਾਤਮੀ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਕਣ-ਕਣ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦਾ ਸਾਇਆ ਤਾਂ ਬਾਕੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਠ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਭਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਏ ਸਨ। ਬਾਂਕੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੂਬਾ ਫੌਜ ਵਿਚ ਨੌਕਰ ਸੀ। ਸਾਲ ਛਮਾਹੀ ਪਿੰਡ ਗੇੜਾ ਲਾਉਂਦਾ। ਬਾਂਕਾ ਭਾਬੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੱਥ ਵੰਡਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਬਾਂਕਾ ਸਿੱਧਾ ਚੁਬਾਰੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਆਪਣੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ। ਦਿਉਰ-ਭਰਜਾਈ ਵਿਚ ਮਜ਼ਾਕ ਤਾਂ ਚਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇਕ ਮਰਿਆਦਾ ਅੰਦਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਲਛਮਣ ਰੇਖਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਬਾਕੇ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋਂ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਘਰ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਟੀਸੀ 'ਤੇ ਸੀ। ਪੌੜੀਆਂ ਵਰਗੇ ਖੇਤ ਸਨ। ਚਾਰ ਦਾਣਿਆਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਦੁਆਬੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ, ਦਿਹਾੜੀ ਲਾਉਣ ਲਈ।

ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਦੂਰ, ਇਹ ਪਿੰਡ ਥੁੜਾਂ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਸੀ ਹੀ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਵਿਚ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਬੇ ਨੇ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣ ਮਗਰੋਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੀਤੇ। ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਜਾਂ ਹਮ ਉਮਰ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ-ਸੁਣਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੋਮਾ ਸਨ। ਬਾਂਕਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਉਠ ਖੜੀਂਦਾ। ਉਸ ਸਕੂਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਚਾਰ ਗੇੜੇ ਲਾਉਂਦਾ। ਫਿਰ ਮੋਢੇ ਤੇ ਹਲ ਪੰਜਾਲੀ ਰੱਖ ਕੇ ਬੋਲਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਕਦਾ, ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਕੁਦਰਤੀ ਆਬੋ ਹਵਾ ਤੇ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਚੰਗਾ ਕੱਦ ਕਾਠ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਸੀ ਉਸ ਦਾ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਹਣਾ ਬਾਂਕਾ ਜਵਾਨ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਰੀ ਸੀ ਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖ ਕੇ ਚੰਗੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਨੋਕ ਵਹੁਟੀ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਬਾਂਕੇ ਲਈ। ਬਾਕਾ ਰੋਜ ਕੇ ਸ਼ਰੀਫ, ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤੀ, ਇਮਾਨਦਾਰ, ਵਲ ਫਰੇਬ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ